refrandomK

ڕیفراندۆم…ووشەو بنەماكانی سەرهەلدانی لە تیور و سیستماتیك
“گرێبەستە كۆمەڵایەتیەكان.. گەل..حكومەت”

شۆڕش كەمال

ڕیفراندۆم وشەیەكی فەرەنسییە “Referendum” بەمانای گەڕانەوە ـ پێداچوونەوە ـ بۆشتێك كە ئامانج پێی چاككردن و باشكردن بێ To Refer … “یۆنان” ە كۆنەكان لە ساڵی 508 پ.ز بەمەبەستی چاكسازی لە شێوازی حكومەت هەنگاویان بۆناوە، وشەی”دیمۆس كراسیا” یان بەكار هێناوە بۆ گۆڕینی دەستەلات لە تاكڕەویەوە بۆ گشتپرسی ناو خەڵك ئەم وشەیە لێكدراوە لە وشەی “دیمۆس گەل ، كراتۆس دەستەلات” پێكدێت واتا دەستەلاتی گەل”. ڕۆمەكۆنەكان” لە سالی 509 پ.ز بە مەبەستی چاكسازی و گۆڕانكاری لە دەستەلاتی پاشایەتی و بنەمالەیی ئیمراتۆرێەوە بۆ “كۆماری ـ جمهوری ” واتا گەڕانەوەی دەستەلات بۆ گەل كۆمەڵێك گۆڕانۆاریانكرد بۆ ئەو مەبەستەش ئەنجومەنی گەل نوێنەران دیاریكرا بەپێی ناوچەكان لە بری هەموو گەل ئەو ئەنجومەنە بەشدار دەبێت لە بڕیاری یاسایی و سیاسی ولات واتا “پەرلەمانی گەل”.
كارەكە لیرەش نەوستا دواتر قۆناغ بە قۆناغ چەندین پیداچوونەوەو بەرەو پێشچوونی تری بەخۆیەوەدی وەك دروستكردنی “ئەنجومەنی ڕاوێژ” ی لە ئاستی گشتی هاولاتیان و گوێگرتن لە كێشەی خەلك هەرچەندە ئەم ئەنجوومەنە نەیدەتوانی بڕیاربدات و تەنها ڕاوێژكاری بوو پەرلەمانی نەبووە وەك ئەنجومەنەكەی تر بەلام دەنگ و داوای خەلكیان دەگەیاندە دەستەلات.
لە لای فارسە كۆنەكان ئەم ئەنجوومەنانە هەبوون و بە”هم پرسی” ناو براوە، لە شارستانیەتە كۆنەكانی تری وەك هیندی كۆن و چینی كۆن ئەم جۆرە ئەنجوومەنە ڕاوێژكاریانە بوونیان هەبووە بەلام لاوازو بی هوودە بوون و نەیانتوانیوە گۆڕانكاری و چاكسازی لە دەرمالی ئیمپراتۆرو پادشا دەستەلاتدارەكان بكەن زیاتر بۆ ڕۆتین و جوانكاری ڕوالەت و شێوەی حكومەت و دەستەلات بوون بە تایبەتكاتێك دەستەلاتێك هەستابێت بە كودەتا بۆ سەرنج ڕاكێشانی هاولاتیانی كۆمەڵێك گۆڕانكاری ڕواڵەتی لە سیستمی حوكم كردووە تا بتوانێت پشتگیری زیاتر بۆخۆی بەدەستبێنێت و دەستەلاتی قایمبكات.
ئەم جۆرە چكسازی و ڕاپرسی و خوێندنەوانە بۆ گەل لەلایەن حكومەتە عەرەبییەكانیشەوە لە سەدەی ڕابردوو تا هەنوكە بەناوی”الاستفتا‌و العام” كراوە و زۆرینەی حكومەتە كودەتاییەكانی دەستەلاتی عەرەبی و شانشینەكان تائێستاش ئەم ڕواڵەتە وەك جوانكاری بۆ دەستەڵاتیان ئەنجام دەدەن بەڵام تەنها ڕواڵەتەو نەیانتوانیووە ناوەڕۆكی ڕاپرسیەكان جێ بەجێ بكەن.
لە سیستمی ئیسلامی”ڕاپرسی” لەیەكەمین بنەكانی دامەزراندنی دەوڵەت هەژماردەكرێت پێویستە بەرلەدامەزراندنی دەوڵەت یان قەوارەی سیاسی لە هەرشوێن و جێیەكی جوگرافی ئەو مافە بدرێتە خەڵك بۆ سەربەخۆیی لەبڕیاردانی واتا بەكۆدەنگی “خەڵك و حكومەت” بڕیاری نوسینەوەی دەستورو یاساكان بكرێتە”گرێ بەستێكی كۆمەڵایەتی”، نمونەی ئەو گرێ بەستەش لە یەكەمین (دەوڵەتی نمونەیی مەدینە) لە ساڵی”یەكەمی كۆچی” و پێشی “1436” ساڵ لەمەوبەر وەك ئەزموونێكی ناوازەو نمونەیی لە مەدینە سەری هەڵدا كە بۆ ئەوكات شتێكی تازەو بێ وێنە بووە لە ئەزموونی ناوچەكەو جیهانیش، بەرلە دامەزراندنی دەوڵەتی مەدینە لە گەڵ نوێنەرانی خەڵك قسەكراوەو دوای قبوڵكردنی (تەوحید) لە لایەن زۆرینەوە “مەبدەئی ڕشنوسی”دروستكردنی بونیادنرا.. پاش كۆچی پێغەمبەری ئیسلامیش(د.خ) بۆشاری مەدینە داڕشتنەوەیەكی دەستوری و كۆدەنگی و قبوڵكردنی لەلایەن سەرجەم پێكهاتە ئاینیەكانی وەك جولەكەو مەسیحی و.. خەڵكیتریش قبوڵكرا بەڕەچاوكردنی تایبەتمەندییە گشتیییەكان .
لێرەوە” گرێ بەستی كۆمەڵایەتی” لە نێوان خەڵك و حكومەت دامەزرا و سەرجەم “ماف و ئەرك”ەكان دیاریكران و بەناوی دەستوری مەدینە نوسرایەوە، شارەزایانی مێژوو پێیانوایە ئەمە یەكەمین دەستوری گرێ بەستی كۆمەڵایەتییە لە مێژوودا بە ئاشكراو ڕونی بنەماكانی نوسرابێتەوە..محەمەد عەمارە جیاوازی ئەوتۆ لەنێوان “یاساكانی حەمورابی” و یاسا دەستوریەكانی مەدینە نابینێتەوە و پێیوایە یاساكانی مەدینە وردترو ڕونترن و دەقی گرێ بەستەكەش ئاشكراكراوە.
ئەم لێكچوونی یاسایانە بنەماكانی دەگەڕێتەوە بۆ یەك سەرچاوە ئەویش بریتییە لە وەرگرتنی سەرچاوەكان واتا حەمورابیش یاساكانی لە هەمان سەرچاوە ئاینیە ئاسمانیەكانەوە وەرگرتووە كە ئاین یان “ێحف ابراهیم” مە .. دواتر بە تێپەڕینی كات و هاتنی پێغەمبەران “موسا و عیسا” سەلامی خوایانلێبێ درێژە بە بنەماكانی دەوڵەتداری لە چوارچێوەی ڕینماییە ئاینیەكان دراوە.. تائێرە كێشە لەگەڵ ئاینی ڕسەن و تەوحید نییە و هەموان هاوڕان بەڵام لەدوای لادانەكان- الانحراف- ئیتر بنەماكان لە ڕیچكەی بنەڕتی خۆیان چوونەتە دەرەوە بەرەو ئارەزووی دەستەڵات و حەزی دەستەڵاتداران و قۆرخكردنی بۆ مەرامی سیاسی و ئابوری و خۆشگوزەرانی .. تادوایی، لێرەوە ئازادی و ئاین و یاساو ڕێساكان لە ڕێسمەی (ئیداری و تەوحید) چوونەتە دەرەوەو متمانەی گرێ بەستی كۆمەڵایەتی و ئەرك و مافەكان هەڵوەشاونەتەوە ئیترشەرعیەت بۆ دەستەڵاتی بێ گرێ بەست نەماوەتەوە..هەربۆیە لە كۆمەڵگەی “ئوسوڵی رۆژئاوای كۆن” و ئەوروپا بەتایبەتی سیستمی (سیۆكراتی) و قسەكردن بە ناوی پیرۆزی و خوداو ئاین بووە سیستمی بەڕێوەبردنی هاوبەشی نێوان بەناو (پیاوانی ئاینی و پادشا) كان ئەوەی كە تەنها “ئەرك”ی لە سەر بوو هیچ “ماف”ێكی نەبوو تەنها هاوڵاتیان-خەڵك- بوون. هەر ئەم زوڵم و ستەمانە بوونە هۆكاری ناعەدالەتی تا دواجار هاوڵاتی داوای گێرانەوەی بەهای مرۆڤی و ماف و ئازادیەكانی خۆی بكات و دواجاریش “شۆرشی فەرنسا” ڕێنیسانسی ئەوروپای دروستكرد.
كاتێك یەكەمین دەوڵەتی نمونەیی لە مەدینە دامەزراو بنەماكانی ئەو دەوڵەتە چەسپێنران (ڕوێژ) و ڕاپرسی هەروەك سەرتا لە بنەماكانی ڕسەنایەتی ئەو سیستمە بوون و نوێنەرانی خەڵك خەلیفە ڕشیدەكانیان هەڵبژاردوەو ڕواێژیان پێكردون هەرچەندە ئەو رۆژگارانە سندوقی دەنگدان و شتێك بەناوی بەرلەمان نەبوون بەڵام “نوێنەری هۆز” قسەو ڕاو سەرنجی هۆزو تیرەكانی ناو مەدینەو دەوروبەری بوون لە ڕوێژكردن و هەڵبژاردنی نوێنەران و “خەلیفەكان” و ڕاوسەرنجیان و دوپاتكردنەوەی پشتگیریەكانیان بۆ-بیعت- یان لەكاتی مەترسی بۆسەردەوڵەت و ئامادەكردنیان لەكاتی هەڕشەو جەنگ و هەر هۆزێكیش ئاڵای خۆی پێبووەو نوێنەرێكی هەبووە كە زۆربەی كات سەرۆك هۆزەكان بوون.
گەر ئەم سەردەمی تەكنەلۆژیایەبوایە بەدلنیایی زۆرێك لەڕیِوشوێنی شێوازەكان دەگۆڕدران بۆ باشتر لە ڕوی ئیدارییەوە.
شێوازی سیستمی حوكمداری مەدینە بنەماكانی دامەزران و ڕیوشوێنە یاسایی و دەستوریەكانیشی لەواقیعێكی بەرجەستەدا جێ بەجێكران بە پێچەوانەشەوە چوونە دەرەوە لەو سیستماتیكیە گیانی ڕسەنایەتی لە بنەما مەبدەئییەكانی ئەو شێوازە دەوڵەتدارییە دەسێنێتەوە..بۆیە دەوڵەتی ڕسەنی ئیسلامی یان مەدینە تا ئەوكاتە بوو پێغەمبەری ئیسلام (د.خ)و هەرچوار خەلیفەكە بەو بنەما ڕەسەنە دەستوریانە تێپەڕین ..بەهاتنی “معاویە” یەكەمین دەوڵەتداری دەستاو دەست و دامەزراوەیی و سیستماتیك گۆڕا بۆ پاشایەتی و میرایەتی و بنەماڵەیی و پاشانیش زوڵم و ستەم و ناعەدالەتی كە هەر لەسەتاوە ئیسلام دژی بووەو داوای یەكسانی و عەدالەت و دادپەروەری و ماف و ئازادیەكانی بۆ مرۆڤایەتی كردبوو بۆیە لەبری ڕاپرسی و ڕاوێژ-شورا- ..زۆرەملێی و خۆسەپاندن زاڵبوو.
ئێستاش دوای ئەو هەموو سالەی گەشەی مرۆیی لە دونیا شتێك بەناوی ڕیفراندۆم ـ ڕاپرسی ـ لە دوای بیست و پێنج ساڵی دەستەلات و نموونەی حوكمی كوردی لە هەرێمی كۆردستان سەری هەلداوە ، گەرچی دەستەلاتی كوردی نەیتوانیووە لەو ماوەیەدا سود لە هەموو ئەزموونی گەلانی دونیاوەربگرێت لەهەمانكاتدا دەیەوێ بەم پەلە پەلە خۆی چالاكبكات و وەك حكومەت و دەستەلاتێكی مۆدێرنە خۆی نیشان بە خەڵك و هاوڵاتیانی بدات و دەیەوێت لەوڕێگایەوە متمانەی خۆی بگێڕێتەوە ئەمەش لەكاتێكدایە پەرلەمان و دەزگا شەرعی و یاساییەكانی داخراون و خەڵكی متمانەیان بە حكومەت و‌ چاكسازی و چارەسەری ئەم جۆرەی حكومڕانی نەماوە و لەبارودۆخێكی سیاسی و ئابوری قورس و ناجێگیردان، كەوابێ حكومەتی كوردی دەبێت چۆن بێ.. ؟ و دامەزراوەكانی چی بن.. ؟ و سیستمی دەولەتداری چۆنبێ ..؟ تا متمانە بۆ خەلك و دامەزراوە شەرعیەكان و حكومەت بگەڕێتەوە بۆ ئەوەی پەشداری لە وەها ڕیفراندۆمێكدابكەن و پشگیری حكومەتبن لە هەرپرسێك كەڕاستەوخۆ پەیوەندی بە خەڵكەكەیەوە هەیە.

بابەتی دواتر

FB_IMG_1506368114420

ڕابەری گشتی بزووتنەوەی ئیسلامی دەنگی بۆ سەربەخۆیی ھەرێمی کوردستان دا

باسک نێت-ھەولێر سەر لەبەیانی ئەمڕۆ دوو شەممە ٢٥ـی ئەیلولی ٢٠١٧، ڕابەری گشتی بزووتنەوەی ئیسلامی دەنگی …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *