14729205_1114256758688433_4313731374419907743_n

هەڵەبجە لە جينۆسايدى مەرگەوە بۆ جينۆسايدى بەهاى زيندووەكان

يەحيا كاميل مەحمود

كورد وەك نەتەوە لە مێژوودا هەميشە لەناو هاوكێشەى ململانێى زڵهێزەكاندابووە و تەنانەت لە نەتەوە و وڵاتانى رۆژهەڵات و جيهانيش زياتر پشكى نەهامەتيەكانى بەركەوتووە، لەبەرئەوەى هەريەكێك لە نەتەوەكان لە قۆناغێكى مێژوودا رووبەرووى هێرش و ستەمى داگيركەران و زەبرى نامرۆڤانە بووەتەوە و لە قۆناغێكى تردا بە ئاستى پرشنگدارانەى خۆيدا تيێپەريوە و بە ئامانجە سياسى و كۆمەڵايەتى و نەتەوەييەكانى خۆى گەيشتووە ، بەڵام لەبەرامبەردا قۆناغێك نەبووە لە مێژوودا كە هەوڵدانى زلهێزەكانى بۆ پاكتاوكردنى رەسەنايەتى نەتەوەى كوردى تێدا نەنوسرابێتەوە، واتە لە قۆناغى كۆنى ئيمپراتۆريەت و قۆناغى دواترى پاشايەتى و قۆناغى تازەترى ئيمپرياليزم و كۆڵۆنياليزم و هەروەها قۆناغى هاوچەرخى دەوڵەتى نەتەوەييدا كە سەرجەم نەتەوەكان توانيويانە دەوڵەت بۆخۆيان سازبكەن و لە نێو كۆمەڵگەى نێودەوڵەتىدا پێگەى خۆيان جێگير بكەن,بەڵام هێشتا كورد لە ژێر چەپۆكى ئيستيبدادى مافەكانى خۆيدا نەيتوانيوە بەهاكانى خۆى بەدەست بێنێت.
تا ئێستا باسمان لە كورد وەك فۆرمە گشتى و نەتەوەييەكەى كرد , ئەگەر لە ئاستى ناوخۆى نەتەوەى كورد بدوێين و دەبينين شارى هەڵەبجە زياتر لە هەموو شار و شارۆچكەكانى تر شوناسى كوردى لە نێو كۆمەڵگەى جيهانيدا وەك نەتەوەيەكى دوورەپەرێز لە مافەكانى خۆى بەرەوپێش بردووە, ئەمەش لەژێر كاريگەرى جوگرافياى سياسى ئەو شارە كە لەسەر سنورى جەنگى نێوان هەردوو دەوڵەتى عێراق و ئێراندا بوو وە هەردوو دەوڵەتەكە هەميشە لەو شارەدا ململانێيان هەبووە و هەوڵيانداوە بۆ يەكلاكردنەوەى پارسەنگى هێزى خۆيان بەكارى بێنن, هەر لەم پێناوەيشدا بوو كە لە بەروارى ١٩٨٨/٣/١٦ لەلايەن ڕژێمى بەعسەوە شارى هەڵەبجە بە پاساوى دەستێوەردانى وڵاتى ئێران لەو شارە و وەك كاردانەوە بەرامبەرى هەڵسا بە بۆردومانكردنى شارى هەڵەبجە بەچەكى قەدەغەكراوى كيميايى و لە ئەنجامدا ٥٠٠٠ هاوڵاتى مەدەنى گيانيان لەدەستدا و زياتر لە ١٠٠٠٠ هەزار كەسيش بريندار بوون كە تائێستايش ساڵانە لە نێو ئەو بريندارانەدا هەندێكيان گيانيان لەدەستداوە و گيان لەدەست دەدەن, هەروەها نزيكەى ٤٠ هەزار كەسيش ئاوارەى سەر سنورەكانى ئێران بوون. سالانێكى زۆر دواى ئەم كارەساتە مەرگبارە لە ساتێكى درەنگ وەختدا كەيسى كيميابارانى هەڵەبجە وەك جينۆسايد ناسێنرا.
مەبەستمە كە لێرەدا لەسەر ڕوانگەى دووەمى جينۆسايد قسەبكەم, يەكەميان جينۆسايدى مەرگى ٥٠٠٠ شەهيدى سڤيلى بێتاوانە كە لە ساتێكى كەمدا بوونە قوربانى دەستى دەسەڵاتى ڕژێمى بەعس, وە دووەميان جينۆسايدى بەها و هاوڵاتيبوونى زياتر لە ٢٠٠ هەزار كەسى شارى هەڵەبجەيە كە لە ماوەى ٢٨ ساڵدا واتە زياتر لە چارەكە سەدەيەكدا دەسەڵاتى كوردى نەك نەيتوانيوە خزمەتێك لە ئاستى پێويستدا بكات بە شارەكە بەڵكو زۆر جار رێگربووە لەخزمەتكردن بە شارەكە لە لايەن ولاتانى دەرەوە و لەسايەى كەيسى هەڵەبجەدا زۆر ترين گەندەڵى و بەهەدەردانى پارە لە ناو دەسەڵات و بەرپرسەكاندا ئەنجام دراوە. ئەگەر دواى ٢٨ ساڵ سەيرى شەقام و ڕەوشى هاوڵاتيان و بارودۆخى بيندارانى كيمايى بكەين ئەوا ئەو روئيايەمان بۆ دروست دەبێت كە هێشتا ٢ ساڵ بەسەر كارەساتەكەدا تێپەڕيووە, ئەمە لەكاتێكدا هەرێمى كوردستان خاوەنى داهاتێكى گەورە و زەوييەكى بەپيت لە نەوت و داهاتى ناوخۆيە و لەگەڵ ئەمەشدا ساڵانە لە لايەن وڵاتانەوە خزمەت و يارمەتى گەورە پێشكەش بە شارى هەڵەبجە دەكرێت بەڵام لە دەستى بەرپرسەكاندا گل دەدرێتەوە, تەنانەت ئەگەر چاوپۆشى لە داهاتى قەبە و گەورەى تاشەفافى كوردستانيش بكەين و بەتەنها ئەو خزمەت و يارمەتيە دەركيانەى كە وڵاتان پێشكەش بە هەڵەبجەى كردووە و بەردەواميش دەيكەن وەك خۆى و بە شەفافى بخرابايەتە خزمەت شارەكەوە, ئەوا بە دڵنياييەوە ئێستا هەڵەبجەيەكى زۆر جياوازتر لەوەى ئێستا بوونى دەبوو.
ساڵانە لە ساڵيادى كارەساتى كيميابارانى هەڵەبجەدا هاوڵاتيانى شارى هەڵەبجە زياتر لەخەمى قوربانيانى بێتاوانى شارەكە, لەدەست بێ بەها كردنى مافەكان و مرۆڤبوونى هاوڵاتيانى شارەكە لە لايەن دەسەڵاتى كوردى بێزارن بەوەى كە ئەوەى ٥٠٠٠ هاوڵاتى شارەكەى شەهيد كرد دەسەڵاتێكى ناسيۆناليستى توندڕەوى دژ بە نەتەوە و شوناسى كوردبوو, بەڵام ئەو ژيانەى كە لە ئێستادا هەيە لەسايەى دەسەڵاتێكى خۆماڵيدايە و لە هەموو گوتار و ميديا و بۆنەيەكدا بە شان و باڵى شوناسەكەى خۆيدا هەڵدەدا كە كوردە, لێرەدايە كە هاوڵاتى و تاكى هەڵەبجى هەموو شانزەى سێيەك هەست بە جينۆسايدى رۆحى خۆى بكات , لەكاتێكدا جينۆ سايدى مەرگى ٥٠٠٠ كەس تەنها يەك شانزەى سێ بوو. لە ئێستايشدا خزمەتێكى ڕۆتينى بەناوى پارێزگايەكى كارتۆنييەوە بە شارەكە كراوە كە لە سايەيدا هيچ ئامانجێك بەدى نەهاتووە, وە نەك سارێژى برينى هاوڵاتيانى شارەكەى نەكردووە بەڵكوو زياتر برينەكەى قوڵكردووەتەوە, بەوەى كە وەك پيشينە و تايبەتمەندى لەمێژينەى دەسەڵاتخوازى خۆيان حيزبە كورديە دەسەڵاتدارەكان بۆ ململانێكردن لەسەر پۆست و ئيمتيازات و داهاتەكانى بەردوام ململانێيانە و پرۆسەى بە پاريزگاكردنى هەڵەبجەييان ئيفليج كردووە تا ئەو ڕادەيەى كە هاوڵاتيانى شارەكە لە نەبوونيدا زياتر هەست بە ئاسودەيى بكەن.
ئەگەر شارى هەڵەبجە بەم ميتۆدە بەردەوام بێت لە ئيدارە كردنى, ئەوا ڕەنگە رۆژێك لە رۆژان دەسەڵات لە بەردەم بوركانى نارەزايەتى هاوڵاتيانى شارەكەدا خۆى نەگرێت و بە زەبرى هێز هاوشيوەى سوتاندى مەزارى شەهيدان كە لە لايەن خەڵكانى نارازى شارەكەوە ئەنجامدرا سەرجەم دامەزراوە حيزبى و حكوميەكان بكەوێتە بەر هێرشى توڕەى هاوڵاتيان. بۆيە پێويستە سەرجەم داهاتەكانى پارێزگاى هەڵەبجە بە شەفافى رێك بخرێتەوە و گرنگى گەورە بە جوگرافيا و گەشتيارى شارەكە بدرێت كە خاوەنى سروشتێكى دڵڕفێنە , هەروەها داهاتى خاڵە سنوريەكانى پارێزگاكە بخرێتە خزمەت شارەكە و لە گيرفانى بەرپرسەكاندا بهێندرێتە دەرەوە, وە ئەو بودجەى كە ساڵانە تەرخان دەكرێت بۆ پارێزگاكە بە لاڕێدا نەبرێت و بەتەواوى بخرێتە خزمەت پرۆژەكان, لەسەرووى هەموشيانەوە ئەو كەسانەى دەبنە بەرپرسى پارێزگاكە و يەكە ئيدارييەكانى بەڕێوە دەبەن جێى متمانەى هاوڵاتيانى هەڵەبجە بن .

بابەتی دواتر

31749578_2045198535807465_4642171953992433664_n-660x330

وچانێک لەبەردەم زاراوەی (مبارك) دا

عوسمان حمەکریم زەڵمی   (برك): بنچینەی ئەم وشەیە (البرك) بەکاربراوە بۆچەند شت وەک : چەسپاندنی …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *