29365821_733718893684522_6352693643706368000_n

نه وروز هیچ په یوه ندیه کی به میژووی کورده وه نیه …

نه وروز هیچ په یوه ندیه کی به میژووی کورده وه نیه …

بیروڕای مامۆستاعیرفان ڕابە‌ری گشتی..

به پی ی چه ندین به لگه ی زانستی و میژوویی
بەڕێز ڕابەری گشتی : پێش هەموو كەس ئەبێت كورد خۆی بەدوور بگرێت لە ئاگری نەورۆز، چونكە هیچ گەلێگ نییە لە دنیا ئەوەندە سادە بێت بۆ نەمانی باوە گەورەی خۆی ئاهەنگ بگێڕێت و هەڵپەڕکێ بکات !!!
ڕابەری گشتی : من لێرەدا پرسیارێك لە ناسیۆنالیزمی كوردی دەكەم. بۆ دەبێت ڕۆژژمێرێك كە ئیمپریالیزم 80 ساڵ لەمەوبەر سەپاندوویەتی بە سەر عێراقدا و، هەیچ پەیوەندییەكی نییە بە ژیاری هەزاران ساڵەی “دیجلە و فورات”. كە ئەویش رَۆژژمێری (گریگۆری زاینییە) تا ئیستاش كاری پێدەكرێت، لە كاتێكدا ڕۆژژمێرێكی “شەمسی” بەهێز و ورد هەیە كاری پێناكرێت؟ كە لەگەڵ ژیار و نەتەوە و ئایینماندا دەگونجێت؟!
بۆیە لێرەدا داوا لە سەرۆكایەتی هەرێم دەكەم بیر لەوە بكاتەوە ڕۆژژمێری هیجری شەمسی كە سەرەتای بەهار دەگاتە سەری ساڵی خۆیی و مانگی نەورۆز دەبێتە یەكەم مانگی ساڵ، بیبێتە ڕۆژژمێری رەسمی هەرێمی كوردستان لە بری ڕۆژژمێری زایینی گریگۆری..
قسەیەك لەسەر نەورۆز و سەری ساڵی كوردی و ئەفسانە سەرزەمینی دیجلە وفورات ئەوسەرزەمینەیە كە كە بەدرێژایی میژووی مرۆڤایەتی گرنگی خۆی هەبووە، لەم سەرزەمینەدا (كە یۆنانییەكان بە میزۆ پۆتامیا ناویان بردووە)، بۆیەكەم جار مرۆڤ 6000 ساڵ لەمەو بەر دركی بە پێكەوە ژیان كرد و یەكەمین كانتۆنی مرۆیی پێك هێنا كە تیایدا جۆرێك لە ڕێكخستنی كۆمەڵایەتی سەرەتایی پێوە دیاربوو .
هەر لەم سەرزەمینە بۆ یەكەم جار مرۆڤ بیری لەوە كردەوە كە لەسەر دیواری ئەشكەوتەكان و بەردی شاخەكان یاداشتەكانی خۆی تۆماربكات و زمانی نووسین دابهێنێت.
كە ئەمڕۆگرنگترین و تاكە سەرچاوەی باوەڕپێكراوە بۆ تێگەشتن لە مێژووی كۆن.
بازنەی ژیار و شارستانی دیجلە و فورات وای لێهات لە ئێرانی گەورە تا ڕووباری جەیحون، شامی گەورە، تا فەلەستین و میسر. ئەنا زۆڵی گەورە تا یۆنان، دوورگەی عەرەب، تا یەمەن بگرێتەوە. دواتریش بازنەكە هێندە فراوان بوو كە هەموو سەر زەوی دا پۆشی.
4000 ساڵ لەمەو بەر دانیشتوانی ئەم سەر زەمینە بیریان لەوەكردەوە كە چۆن كات ڕێك بخەن؟ بۆ ئەم مەبەستەیش سوودیان لە مانگ و خۆر و كاتژمێری ئاویی و “ئوسترلاب” وەرگرتووە. گەلانی ئەم سەرزەمینە چەندین ڕۆژژمێری تایبەت بە خۆیان داهێنا لەوانە، ڕۆژ ژمێری ئێرانی. ڕۆمی. چینی….. دواتریش زاینی…ڕۆژە گرنگە چارەنووس سازەكان لە مێژووی هەر گەلێكدا بووەتە سەرەتای مێژوو و سەری ساڵی تازەی ئەو گەلە كە لەو ڕۆژەدا جەژن و شادییان گێڕاوە.
لەسەر دەمی ئیسلامیشدا پێشەوای مسوڵمانان ( عومەر كوڕی خەتاب) بۆیەكەم جار دوای ڕاوێژكردن بە زانایانی صەحابە(رەزای خوایان لێبێت) ڕێكەوتن لەسەر ئەوەی كە كۆچی پێغەمبەر “علیە الصلاە والسلام”بكرێتە سەرەتای مێژووی ئیسلامی بەڵام لە ڕۆژ و مانگدا دەستكاری نەكرد هەر ئەو مانگ و ڕۆژەی سەردەمی جاهیلی بەكار هێنا واتە مانگی موحەڕەم بوو بە مانگی یەكەمی ساڵی هیجری.
ئەمەیش دەرسَێكی گرنگ بوو لە دەرسەكانی زانستی (مقاصدی شەرعی) كە عومەر خوا لێی ڕازیبێت خۆی دامەزرێنەرییەتی.
400ساڵ دواتر و لەسەر دەمی جلاالدین مەلەكشای سەلجوقی، زانا پایە بەرزەكانی بیركاری و گەردوونناسی
كۆكرانەوە و بیر لە دانانی ڕۆژژمێرێكی تری ئیسلامی كرایەوە كە بەپێوانەی خۆر بێت، نەك مانگ چونكە بۆ پێوانە و ژیانی ڕۆژانەی خەڵك خۆر زۆر ورد ترە لە مانگ.
ڕۆژژمێری “هیجری شەمسی” بە وتەی گەردوونناسان وردترین و دەقیق ترین ڕۆژمێری سەر گۆی زەوییە بە بەراورد بە ڕۆژ ژمێری زایینی ئێستاش نەك كۆن.!
ڕۆژ ژمێری هیجری شەمسی هەر 3.8000000 ملێۆن ساڵ یەك ساڵ پێش و پاش ئەكات. بەڵام ساڵی زاینی 3.300 ساڵ ساڵێك پاش و پێش دەكات. لەكاتی خۆیدا ڕۆژ ژمێری زاینی زۆر دوا كەوتوو بوو بۆیە زانایانی گەردونناسی 500 ساڵ دوای ئەم شاكارەی گەردوونناسانی ئیسلامی لە ڕۆما دووبارە رۆژ ژمێری گریگۆریان ڕێكخستەوە. لەگەڵ ئەوەشدا نەیانتوانی وەك زانا مسوڵمانەكان ورد ڕێكی بخەنەوە…!
وەك جیهانی ئیسلامی دوو رۆژ ژمێرمان هەیە یەكەمیان هیجری قەمەریە . یەكەم ساڵی هیجری كردۆتە میژوو و، مانگی عەرەبیشی كردۆتە ڕۆژ ژمێری… هەروەها هیجری شەمسیمان هەیە كە هەمان ساڵی هیجری كردۆتە ساڵی یەكەمی مێژوو. بەڵام ڕۆژژمێری ئێرانی و بە هاریی كردۆتە سەری ساڵ و هەزار ساڵە لە ئەفغانستان و ئێران كاری پێدەكرێت.

نەورۆز وەك ئەفسانە
ئەوەی لێرەدا جێگای خۆیەتی ئاماژەی پێبدەین ئەوەیە كە نەوروز تێكەڵ كراوە بە كۆمەڵێك ئەفسانە كە هیچ بنەمایەكی زانستی نییە و خەڵكێكی تر بۆ پشتیوانی بیری ناسیۆنالیستی خۆیان بەكاریان هێناوە.لە ئێرانی تازەدا وەك ڕەزا شا و كوڕەكەی كە ئەویش تێكەڵ كردنی داستانی كاوەی ئاسنگەرە لەگەڵ نەورۆز پێش ئەوەی باسی داستانی كاوەی ئاسنگەر بكەم پیم باشە بگەڕێمەوە بو مێژووی ئێرانی كۆن
كە كوردیش وەك بەشیكی سەرەكی و لە یەك جیانەبوەوەی ئەو مێژووەیە چ لە ڕوی زمان . فەرهەنگ . ڕەگەز. جوگرافیا.
سەرەتای مێژووی گەلانی ئێران لە ئیلامیەكانەوە دەست پێدەكات دواتر ئێرانی گەورە دەبێتە سێ ناوچەی جوگرافیایی
مادەكان لە دەماوەندەوە بۆ زاگرۆس و ئازەرباینجان نیشتەجێ بوون
بارتەكان لەمرو. خراسان تا تاجیك و روباری جیحون، پارسەكانیش لە شیرازەوە تا خلیجی فارسی .
بۆیەكەم جار لە مێژووی ئیرانی گەورەدا ماددەكان لەسەردەمی پادشا بە هێزەكانی خۆیاندا نموونەی دیاگۆ.
“هۆخشتر”توانی تەواوی سەرزەمینی ئێران بكات بە یەك پارچە و كۆتایی بهێنیت بە پارسەكان و پارتەكان
هوخوشتر نەك هەر سەزەمینی ئێرانی كردە یەك ئیمپراتوریەتی بە هێز كە لەئازرباینجان هەتا ڕووباری جیحون و هەتا كەناری دەریای فارسی بەڵكو بە هاوكاری بابلیەكان تانی دوژمنی دێرینی ئێرانیەكان كە لەوكاتەدا ئاشوریەكان بوو شكستیان پێ بهێنیت
پایتەختی دەوڵەتی ئاشور كە نینوی بوو داگیری بكات
هۆخوشتر ئیمپراتۆریی بەهێزی ماد توانی بۆ یەكەم جار دەوڵەتێكی سەراسەری رێكخراوەیی لەروی ئیداری و سەربازی بو ئێران پێك بهێنێت كە هەتا 550 ساڵ پێش زاین بەردەوام بوو
بەڵام دوا پادشای ماددەكان كە ئیژدیهاك (ئیشتوویگو) بوو ستەم و زوڵمی گەشتە ئەوەی كە خەڵكی نەتوانن چی تر قەبوڵی بكەن
بۆیە لەناو خەڵكەكە كەسێك پەیدا بوو بەناوی كاوەی ئاسنگەر توانی ڕابەرایەتی ناڕازایبەتی خەڵكی بكات و ئیژدهاك بكوژێت
لێرە ئەوەی كە زور گرنگە و پێویستە بیزانین ئەو تێكەل كردنەیە كە لە نێوان ئەم داستانە و نەورۆز دا دروست گراوە هیچ بەڵگەیەكی گرنگ و باوەر پێكراو نییە كە پەیوەندی ئاگركردنەوە و نەورۆز و كاوەی ئاسنگەر بیكەوەگرێ بدات ..
بەڵام بۆ تێكەڵ دەكرێت و كێ سوودمەندە لەو تێكەڵ كردنە ؟؟؟؟
دیارە داستانی كاوەی ئاسنگەرو ئیژدیهاك ئیمامی تەبەری باسی كردووە فیردەوسیش لە شانامەدا باسی كردووە!
بەڵام ئەوەی كە جێگەی سەرنجە بۆ ئێمەی كورد كە خۆمان بە بەشێك لە لەهجەی شمالی ئێران دەزانین و ماددەكان بە باوەگەورەی خۆمان دەزانین ئەوەیە كە ئایا ئەم داستانە بۆ ئێمە نەتەوەییە یان ئەخلاقی !!
بێگومان ئەم داستانە بۆ ئێمە ئەخلاقیە بەومانای ئەوەی كە بەگژاچونەوەی زوڵم و زۆربوو چونكە هەردوولا هەر یەك ڕەگەز بوون
كە ئەویش ڕەگەزی مادد بوو، بەڵام ئایا بە كوشتنی ئیژدهاك كاوە توانی خۆی حوكمی ماد بكات؟ ئایا توانی ئیمپراتۆری ماد بپارێزێت؟
بە دڵنیاییەوە نەخێر بە كوشتنی ئیژدهاك ماددەكان بۆهەتا هەتایە كۆتاییان پێهات و، حەخامەنشیەكان كە لەهجەی جنوبی ئێرانە ئەو هەلەیان قۆستەوە و لە ژێر ڕكێفی ماددەكان دەرچوون
لە ساڵی 500ی پێش زایینەوە مادەكان كۆتاییان پێ هات و حەخامەنشینەكان هاتنە سەردەورو پایتەختی ماددەكان كە هەم دماوەند بووە هەم هەگمەتانا داگیركران و بە تاراج بران تۆڵەی دەیان ساڵەیان لە مادەكان كردەوە.
كۆرشی گەورە بووە یەكەم پادشای بەهێزی دەوڵەتی حەخامەنشیەكان
حەقی خۆیەتی كە حەخامە نشیەكان و پاشماوەكانیان كە پارسەكانن جەژن و ئاهەنگ بگێڕن و ئاگر بكەنەوە
چونكە دوای چەندین سەدە توانیان بگەنە ئاواتی خۆیان كۆتایی بە ماددەكان بهێنن
هەر لەم سۆنگەیەوە بوو كە ڕەزا شا و كوڕەكەی زۆر گرنگیان دەدا بەو تێكەڵ كردنە وەبەومەبەستەش هانی هونەرمەندان ونووسەرانیان دەدا كە ئەو ڕۆژە بەرز ڕابگرن.
ئەوەی جێ سەرسوڕمانە ناسیۆنالیزی كوردیی و هەندێك گێلە مسوڵمان گۆرانیەكی حەسەن زیرەك دەكەنە شاهنامەی فیردەوسی!! و لەورۆژەدا چەندین جار لێی دەدەن بێ ئاگا لە هۆی كە دێڕێكی لێ سانسۆر كراوە كە ئەویش ئەوەیە:
(بە فەرمانی شاهنشاە ئاریامیهر ئەم رۆژە ساڵی تازەیە نەورۆزە هاتەوە )كەوابێت بەفەرمانی حمە رەزا شاە
گۆرانیەكەی وتووە!!
نەوررۆز وەك ئەوەی كە ڕۆژێكی نوێیە لە سەری ساڵی گەلانی ئێران و دیجلە و فورات بە درێژایی هەزاران ساڵ
یاد كراوە و باس كراوە تا بۆتە بەشیك لە فەرهەنگی گەلانی ئێران.
بەلام وەك ئەوەی كە تێكەڵ بكرێت لەگەل ئاگرو كاوەی ئاسنگەر هیچ بنەمایەكی زانستی نییە پێش هەموو كەس ئەبێت كورد خۆی دوور لی بگرێت چونكە هیچ گەلێگ نییە لە دنیا ئەوەندە سادە بێت بۆ نەمانی باوە گەورەی خۆی رەقس وسەما بكەن!!!
عیرفان عەلی عبدالعزیز

بابەتی دواتر

images

كەش و هەوای شارەكانی هەرێمی كوردستان

بەڕێوەبەرایەتی كەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێم پێشبینییەكانی كەش و هەوای بۆ ئەمڕۆ و سبەینێی شارەكانی هەرێم …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *