290737Image1

كاردانەوەى ئۆپيك دواى دابەزينى نرخى نەوت، ئايا ئۆپيك دەرەقەتی نەوتی ئەمریكا نایەت؟

رۆژی چوارشەممە 8-3-2017، نرخی نەوت گەیشتە خوار 50 دۆلار، دوای كانوونی یەكەمی ئەمساڵ، ئەوە یەكەمجارە نەوت بەو نرخە مامەڵەی پێوە بكرێ‌. پرسیارەكە ئەوە نییە كە ئایا ئەو دابەزینە بەردەوام دەبێ‌ یان نا، بەڵكو پرسیاری سەرەكی ئەوەیە ئایا كاردانەوەی ئۆپێك چی دەبێ‌؟

لە كۆتایی تشرینی دووەمی ساڵی پارەوە ئەندامانی ئۆپێك، پاش حەوت مانگ كۆبوونەوە و مشتومڕ، دواجار رازی بوون لەسەر ئەوەی ئاستی بەرهەمی رۆژانەی رێكخراوەكە بە رادەی 1.2 ملیۆن بەرمیل كەم بكەنەوە. 10 رۆژ دواتر 13 وڵاتەكەی بەرهەمێنەری نەوت لە دەرەوەی ئۆپێك، گرنگترینیشیان رووسیا، رازی بوون رۆژانە 558 بەرمیل نەوت كەمتر بەرهەمبهێنن.

ئامانج لەو دوو رێككەوتنە مێژووییە ئەوە بوو نرخەكانی نەوت جۆرێك بن هاوسەنگییان بۆ بگەڕێتەوە، بەڵام رووداوەكانی ئەمدواییە دەریدەخات كە ئۆپێك و بڕیارەكانی ئەم رێكخراوە چیدی یەكلاكەرەوە نین لە دیاریكردنی نرخەكانی نەوتدا، ئەگەرچی ئاستی پابەندیی بە رێككەوتنەكە لە مانگی شوباتی ئەمساڵ نزیكەی 94% بوو.

لە كاتی دابەزینی نرخەكانی نەوت لە نێوەڕاستی 2014وە، سعودیە بۆ ماوەی دوو ساڵ ئامادە نەبوو ئاستی بەرهەمهێنان و هەناردەی وڵاتەكەی كەم بكاتەوە، بیانووی سەرەكیی سعودییەكان ئەوە بوو كە بازاڕ دەبێ خۆی هاوسەنگ ببێتەوە.

دوو هۆكار دەیانتوانی یارمەتیدەر بن: یەكەمیان بەرزبوونەوەی ئاستی گەشەی ئابووری و دووەمیان دابەزینی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت لەو وڵاتانەی تەكنۆلۆژیای بەرهەمهێنانی نەوتیان زۆر پێشكەوتوو نییە، یان دەرهێنانی نەوتی وڵاتەكەیان گران دەكەوێت، بە تایبەتیش نەوتی لیتەیی ئەمریكی.

بەڵام پێشبینییەكانی سعودیە راست دەرنەچوون، ئاستی گەشەی ئابووریی جیهان بەرز نەبووەوە. ئەو ساڵانەش كە نرخەكانی نەوت لەسەرووی 100 دۆلار بوون، توانایان بە پیشەسازیی نەوتی لیتەیی ئەمریكا دابوو ژێرخانێكی پتەوی بەرهەمهێنان بە تەكنۆلۆژیایەكی پێشكەوتوو دامەزرێنێ كە خەرجییەكانی گەڕان و دەرهێنان كەمدەكاتەوە.

ئەو تەكنیكە نوێیانە نەك هەر ئاستی بەرهەمهێنانی بیرەكانی بەرزكردەوە، بەڵكو بەهۆی ئەم تەكنیكە نوێیانەوە بیرەكان خێراتر لە جاران دەكەوتنەوە كاركردن. بۆ نموونە كێڵگەی باكین لە ئەمریكا لە ساڵی 2007وە بۆ 2016 بە رێژەی شەش هێندە بەرز بووەوە.

كاریگەریی نێگەتیڤی نەوتی لیتەیی بۆ یەكەمجار لە نێوەڕاستی ساڵی 2014 لەسەر نرخەكانی نەوت دەركەوت. شكانی نرخەكانی نەوت بەهۆی بەرزبوونەوەی بەرهەمی نەوتی لیتەیی كاردانەوەیەكی پێچەوانەی جارانی لەلایەن ئۆپێكەوە لێكەوتەوە.

هەموو جارێك كە نرخەكانی نەوت دابەزیبایە، ئۆپێك بۆ بەرزكردنەوەی نرخەكان ئاستی بەرهەمهێنانی كەم دەكردەوە، بەڵام لە 2014 رێگەیەكی پێچەوانەی گرتەبەر، رادەی دەرهێنانی نەوتی زیاد كرد، ئەمەش بەو بیانووەی دەیانەوێ پشكەكانی خۆیان لە بازاڕەكاندا بپارێزن، بەڵام ئامانجی راستەقینەیان ئەوە بوو پیشەسازیی نەوتی لیتەیی بەچۆكدا بهێنن، بەڵام ئامانجەكە سەری نەگرت و ئۆپێك دواجار ناچار بوو پەنا بۆ سیاسەتە كۆنەكەی خۆی بەرێتەوە كە دابەزاندنی ئاستی بەرهەمهێنان بوو.

ئادام سیامینسكی، توێژەری بازاڕی وزە لە ناوەندی توێژینەوەی ستراتیژی و نێودەوڵەتی (CSIS) بە بلومبێرگی راگەیاند “خەڵكانی بازاڕی نەوت نیگەرانن، چونكە خستنەڕوو و داوا خەریكە جارێكی دیكە لاسەنگ دەبنەوە. نەوتی لیتە (بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخەكانی نەوت) خەریكە جارێكی دیكە هەڵدەستێتەوە سەر پێ، ئێستاش هیچكەس نازانێ ئاخۆ ئۆپێك رێككەوتنەكەی ئێستای هەڵدەوەشێنێتەوە یان نا”.

هەفتەی پێشوو بەرپرسانی نەوتی سعودیە لەگەڵ سەرۆكی كۆمپانیاكانی نەوتی ئەمریكا كۆبوونەوە. لەو كۆبوونەوەیەدا، كە لە پشت دەرگا داخراوەكانەوە بەڕێوەچوو، حكومەتی سعودیە بە ئەمریكییەكانی راگەیاندووە بە تەما نەبن ئۆپێك ماوەی رێككەوتنە شەش مانگییەكە درێژ بكاتەوە، چونكە ئەمە ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی لیتەیی بەرزدەكاتەوە.

دوو بەرپرسی كۆمپانیا نەوتییەكانی ئەمریكا بە (رۆیتەرز)یان راگەیاندووە “ئۆپێك بەرپرسیار نییە لەوەی پیشەسازیی نەوتی لیتەیی ئاستی بەرهەمهێنانی خۆیان بەرزكردووەتەوە (لەوێشەوە ئەگەری ئەوە هەیە نرخەكانی نەوت كەم بكاتەوە)، ئەو گوتی كۆمپانیا نەوتییەكانی ئەمریكا نابێ چاوەڕێی ئەوەمان لێبكەن كە ئێمە ماوەی رێككەوتنە نەوتییەكەی ئۆپێك و 13 وڵاتی دەرەوەی ئۆپێك درێژ بكەینەوە”.

ئامانج لە كۆبوونەوەكەی نێوان سعودیە و كۆمپانیا ئەمریكییەكان ئەوە بوو هەڵسەنگاندنێك بۆ ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی لیتەیی و كاریگەرییەكانی لەسەر بازاڕی نەوت بكەن.
بەر لەو كۆبوونەوەیە، محەممەد باركیندۆ، ئەمینداری گشتیی ئۆپێكیش لەگەڵ ژمارەیەك كۆمپانیای نەوتی لیتەیی ئەمریكا كۆببووەوە. بەرزبوونەوەی بڕی نەوتی نێو بازاڕەكان تەوەری سەرەكیی كۆبوونەوەكە بووە.

بڕیارە ئەندامانی ئۆپێك رۆژی 25ی ئایاری ئەمساڵ لە بارەگای سەرەكیی رێكخراوەكە لە ڤیەننا كۆببنەوە، بۆ ئەوەی باس لە سیاسەتی داهاتووی رێكخراوەكە بكەن. چاوەڕێش دەكرێ یەكێك لە پرسە هەرە گەرمەكان ئەوە بێ ئایا ماوەی رێككەوتنەكەی 30ی تشرینی دووەم و 10ی كانوونی یەكەمی ساڵی رابردوو درێژ دەكەنەوە یان نا.

بۆیە دوور نییە كۆبوونەوەی بەرپرسانی سعودیە و ئەمینداری گشتیی ئۆپێك لەگەڵ بەرپرسانی كۆمپانیا نەوتییەكان بۆ وەرگرتنی بەرچاوڕوونییەك بووبێت سەبارەت بەوەی ئاخۆ ئەمریكییەكان هەتا چەندە بایەخ بە كاریگەریی سیاسەتەكانیان لەسەر بازاڕی نەوت دەدەن و سیاسەتی درێژخایەنی ئەوان بۆ هاوسەنگكردنەوەی نرخەكانی نەوت چی دەبێ.

حكومەتی ئەمریكا چاوەڕێ دەكات ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی وڵاتەكەی بە رادەی 330 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا بەرز ببێتەوە، بەڵام ژمارەیەك ناوەندی سەربەخۆ پێشبینی دەكەن بەرزبوونەوەی ئاستی بەرهەمی نەوتی ئەو وڵاتە هەتا 660 هەزار بەرمیلیش بڕوات كە زۆربەشی نەوتی لیتەیی دەبێ.

بەپێچەوانەی ئۆپێك و ژمارەیەك لە وڵاتانی دەرەوەی ئۆپێك، كۆمپانیا سەربەخۆكانی نەوتی ئەمریكا هیچ میكانیزمێكیان بۆ دابەزاندنی ئاستی دەرهێنانی نەوت دیاری نەكردووە، چاوەڕێش ناكرێت بەمزووانە بیر لە هەنگاوێكی لەم شێوەیە بكەنەوە، بە تایبەتیش لە كاتێكدا سیاسەتی وزەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا كە بە سیاسەتی سەربەخۆیی وزە ناسراوە، پشتگیری لە بەرزكردنەوەی خێراتری بەرهەمهێنانی نێوخۆیی نەوت لە ئەمریكا دەكات.

ئەگەرچی هێشتا زیاتر لە دوو مانگ بۆ كۆبوونەوەی داهاتووی ئۆپێك ماوە، بەڵام وڵاتانی ئەندام لە رێكخراوەكە لە ئێستاوە رووبەڕووی ئەو پرسیارە بوونەتەوە كە ئاخۆ ئامادەن رێككەوتنێك بكەن براوەی سەرەكیی تێیدا نەوتی لیتەیی ئەمریكا بێت؟

پرسیاری ستراتیژی ئەوەیە ئاخۆ وڵاتانی ئۆپێك چ گۆڕانێكی ستروكتوری لە سیاسەتی نێوخۆیی خۆیاندا دەكەن، بۆ ئەوەی ئابوورییەكەیان هێندە وابەستەی نەوت نەبێت و ئازادانەتر لە ئێستا مامەڵە لەگەڵ بازاڕەكانی نەوتدا بكەن؟

بابەتی دواتر

received_1312162145531973

رۆتچێڵدیەکان کێن و چۆن جیھان بەرێوەدەبەن!؟ بەشی دووەم

ئا:شۆڕش کەمال دواتر..هەریەکە لە کوڕەکانی (ئەتسلێم) دانرا بۆ لقی ئەڵمانیا و (سالمۆن) بۆ لقی نەمسا …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *