ئه‌مڕۆ ساڵیادی له‌دایكبوونی پیَشه‌وای مرۆڤایه‌تییه‌
گوزه‌رێك به‌ ژیان و گوزه‌رانی په‌یامبه‌ری ئیسلام

 

موحەممەدی كوڕی عەبدوڵڵا كوڕی عەبدولموتەلیب، موسڵمانان بە پێغەمبەری خوای دادەنێن بۆ ھەموو مرۆڤایەتی تا خەڵك بگەڕێنێتەوە بۆ یەكتاپەرستی و پەرستنی خوا لەسەر ڕیبازی ئیبراھیم و لەو باوەڕەدان، كە باشترینی دروستكراوانی خوایە و پێشەوای مرۆڤە، لەگەڵ ناوھێنانیدا دەڵێن «صلی اللە علیە وسلم» واتە « دروودی خوای لێبێت»، كە لە قورئان و سوننەتدا ئەوە ھاتووە، وایان لێدەكات سڵاواتی لەسەر بدەن.

نووسەری یەھوودی مایكل ھارت لە دانانی كتێبی مەزنترین ١٠٠ كەسایەتی مێژوودا، پێغەمبەر موحەمەد (د.خ)ی داناوە بە مەزنترین كەس بەو بڕوایەی، كە “تەنھا كەسە لە مێژوودا بە تەواوی سەركەوتوو بووە لەسەر ئاستی ئایینی و دونیایی” و دەڵێت: “موحەمەد كاریگەرییەكی گەورەی لە دەروونی موسڵمانان بە جێھێشتووە، ئەمەش دەردەكەوێت لە یادكردنەوە و شوێن پێ ھەڵگرتنییاندا لە شێوازی ژیان و پەرستشەكانی و ھەروەھا لە ھەستانیان بە لەبەركردنی ووتە و ھەڵسوكەوت و سیفەتەكانی”.

پێغەمبەری ئیسلام لە دایك بووە لە مەككە لە مانگی ڕەبیع ئەلئەوەلی ساڵی فیل، بەرامبەر ساڵی ٥٧٠ یان ٥٧١ی زایینی، پێش ئەوەی لە دایك بێت باوكی كۆچی دوایی كردووە و ھەر لە مناڵیشدا دایكی لەدەست دەدات، پەروەردە دەبێت لای عەبدول موتەلیبی باپیرەی پاشان لای ئەبو تالیبی مامی، كە لەو ماوەیەدا خەریكی شوانی دەبێت، پاشان بازرگانی دەكات، لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا ژیانی ھاوسەری پێك ھێناوە لەگەڵ “خەدیجە كچی خووەیلید”، كە دایكی ھەموو مناڵەكانی بووە بێجگە لە ئیبراھیم.

سبەینێ‌ سێ‌ شەممە، 20ی تشرینی دووەمی 2018، كە بەرامبەرە بە 12ی ربیع الأولی ساڵی كۆچی، یادی ئەو پێغەمبەری ئیسلام لە سەرتاسەری جیهانی ئیسلامی و لەناو موسڵمانان لە جیهاندا دەكرێتەوە.

پێغەمبەر لە پێش ئیسلامدا حەنیفی بووە و خوای پەرستووە لەسەر ڕیبازی ئیبراھیم و پەرستنی “بت”ی ڕەتكردۆتەوە، كە لەو كاتانەدا بەربڵاوبووە لە مەككەدا، موسڵمانان لەو باوەڕەدان، كە نیگای خوای پێ گەیشتووە كاتێك لەتەمەنی 40 ساڵیدا بووە، سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی كرد، پاشان 10 ساڵی لە مەككە بە سەر برد بە بانگ كردنی خەڵكەكەی و بازرگانەكان و سەردانكەرانی كەعبە، كە دەھاتنە مەككە و لە ساڵی ٦٢٢ز كۆچی كرد بۆ شاری مەدینە، كە ناودەبرا بە “یەسرب”، دوای ئەوەی گەورەكانی قوڕەیش كەوتنە پیلان گێڕان لێی و بانگەوازەكەیان ڕەت دەكردەوە، 10 ساڵی كۆتایی ژیانی لە مەدینە بەسەر برد بە بانگەوازی ئیسلامی و بناغەی شارستانی ئیسلامی دانا، كە دواتر فراوان بوو و مەككە و ھەموو شار و ھۆزە عەرەبیەكانی گرتەوە، و بۆ یەكەم جار عەرەبی یەكخست لەسەر یەك ئاینی یەكتاپەرستی و لە دەوڵەتێكی یەكگرتوودا.

نەژادی پێغەمبەر (د.خ):
ئەبوو قاسم موحەمەدی كوڕی عەبدولڵای كوڕی عەبدولموتەلیبی كوڕی ھاشمی كوڕی عەبدولمەننافی كوڕی قوسەیی كوڕی كیلابی كوڕی مڕەی كوڕی كەعبی كوڕی لوئەیی كوڕی غالیبی كوڕی فەھری كوڕی مالیكی كوڕی نەزڕی كوڕی كینانەی كوڕی خەزیمەی كوڕی مدركەی كوڕی ئلیاسی كوڕی مزڕی كوڕی نزاری كوڕی موعدی كوڕی عەدنانە (تا ئێرە ڕێكەوتوون لەسەری زانایان)، لەگەڵ ئەوەی سەلمێنراوە دەچێتەوە سەر نەسەبی ئیسماعیلی كوڕی ئیبراھیم.

ھیچ لقێك نییە لە قوڕەیشدا، كە نزیكاتی لەگەڵ موحەمەددا نەبێت و موسڵمانان لەو باوەڕەدان، كە خوا ھەڵیبژاردووە لە باشترین ھۆز و پشت و نەسەبدا.
باوكی؛ عەبدولڵای كوڕی عەبدولموتەلیب بووە، كە لە چاكترین كوڕەكانی باوكی بووە و لێبوردەترین و نزیكترینیان بووە لێوەی و بچوكترینیان بووە.
دایكی؛ ئامینەی كچی وەھب كوڕی عەبد مەناف كوڕی زەھرە كوڕی كیلاب بووە، كە لەو ڕۆژانەدا باشترین ژنی قوڕەیش بووە لە نەسەب وشوێندا و باوكی پێشەوای بەنی زەھرە بووە لە نەسەب و شەرەفدا.

لە دایكبوونی پێغەمبەر (د.خ):
موحەمەد لە دایك بووە لە مەككە (بە پێی گێڕانەوەكانی سوننە لە دایك بووە لە ڕۆژی دوو شەممە، ١٢ی ڕەبیع ئەلئەوەلی ساڵی فیل، بەرامبەر ٢٠ یان ٢٢ی نیسانی ساڵی ٥٧١ یان ٥٧٠ی زایینی). شەش مانگ پێش لە دایكبوونی باوكی كۆچی دوایی كردووە، كاتێك لە دایك دەبێت ئامینەی دایكی دەنێرێت بۆ لای عەبدول موتەلیب مژدەی بدەنێ ئەویش زۆری پێ خۆش دەبێت و دەچێتە كەعبەوە سوپاسی خوا ئەكات و ناوی موحەمەدی بۆ ھەڵدەبژێرێت، كە لەو كاتەدا ئەو ناوە لە ناو عەرەب باو نەبووە.

پەروەردە بوونی:
یەكەم كەس، كە شیری پێدا لە دوای دایكی سویبەی خزمەتكاری ئەبولەھەب بووە و پاشان بردیانە لای حەلیمەی سەعدی و ئەو گرتیەخۆی و چەند مانگ جارێك دەیھێنایەوە بۆ لای دایكی، دوو ساڵ لە بەنی سەعد مایەوە پاشان حەلیمە ھات بۆ لای دایكی تا داوای لێبكات زیاتر لایان بمێنێتەوە تاكو گەرمای مەككە كاری تێ نەكات و ھەروەھا لەبەر ئەو بەرەكەتەی ڕووی تێكردبوون بە ھۆی ئەوەوە، بەڵام لە دوای ڕووداوی لەتكردنی سنگی موحەمەد ترسان و گەڕاندیانەوە بۆ لای دایكی.

لاوێتی پێغەمبەری ئیسلام چۆن بووە؟
مامی ئەبوتاڵیب داھاتێكی زۆری نەبوو، لەبەرئەوە موحەمەد سەرەتا شوانی دەكرد لە بەنی سەعد لە سەر چەند قیڕاتیك بۆ خەڵكی مەككە (قیڕات بەشێكە لە درھەم یان دینار). “لەگەڵ ئەوەی شیعە ھەواڵی شوانییەكەی ڕەت دەكەنەوە”، كاتێك گەیشتە تەمەنی ١٢ ساڵی لەگەڵ مامی ڕۆیشت بۆ شام بۆ بازرگانی، ناونرا بە ئەمین و ڕاستگۆ و خەڵك ئەمانەتیان لەلا دادەنا و كاتێك قوڕەیش بینای كەعبەیان نوێكردەوە، جیاوازیان كەوتە نێوان لەسەر دانانەوەی بەردە ڕەشەكە لە شوێنی خۆی، بۆیە ڕێكەوتن یەكەم كەس ھاتە ژوورەوە دایبنێت، موحەمەد ھاتە ژوورەوە وتیان ئەمین ھات و ڕازی بوون، كە ئەو دایبنێت، داوای پۆشاكێكی كرد و بەردەكەی خستە سەری و ھەموو تیرە و ھۆزەكانی شاری مەككەی بانگ كرد و ھەر یەكەی چەمكێكیان گرت و ھەڵیان گرت، پاشان بە دەستی خۆی بەردەكەی خستەوە شوێنی خۆی.

ھاوسەرگیری لەگەڵ خەدیجە:
خەدیجە كچی خووەیلید، ئافرەتێكی بازرگانی سەروەر و سەرفرازی شاری مەككە بوو، كاتیك ھەواڵی دەست پاكی موحەمەد گەیشت پێی، ناردی بە شوێن موحەمەدا و پێشنیاری خستە بەردەمی، كە بەشداری بكات لە بازرگانیەكەیدا بۆ شام، موحەمەد ڕازی بوو و دەرچوو بۆ شام و شتومەكی كڕی و گەڕایەوە بۆ مەككە قازانجێكی زۆری كرد، بۆیە لە دوای گەڕانەوەكەی لە شام خەدیجە پێشنیاری ھاوسەرگیری خستە بەردەمی، موحەمەدیش دوای ئەوەی داواكەی خستە بەردەم مامەكانی، خەدیجەی خواست كاتێك لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بوو خەدیجە لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا یان ھەندێك ئەڵێن ئەویش لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بووە.

“خەدیجە” دایكی ھەموو مناڵەكانی بوو بێجگە لە “ئیبراھیم” كە دایكی ئەو “ماریە قەبتی” بوو، مناڵەكانی تری قاسم و عەبدولڵا و زەینەب و ئوم كەلسوم و فاتمە بوون. قاسم و عەبدولڵا لە سەردەمی نەفامیدا مردن، بەڵام ھەموو كچەكانی ئیسلام بوون و لە گەڵیا كۆچیان كرد، بەڵام ھەموویان ھێشتا پێغەمبەر لە ژیاندا بوو مردن بێجگە لە فاتیمە.

كۆچی دوایی پێغەمبەر موحەمەد (د.خ):
یەكەم شت، كە پێغەمبەر موحەمەد زانی كاتی وەفاتی نزیك بۆتەوە ئەوە بوو، كە لە فەتحی مەككەدا سورەتی “النصر”ی بۆ دابەزی ﴿إِذَا جَا‌ء نَصْرُ اللَّه والْفَتْحُ﴾ واتە؛ كاتێ یارمەتی و كۆمەكی خوا دێت، شاری مەككە ڕزگار دەكرێت و دەرگای ئازادی واڵا دەكرێت. لە كۆتاییەكانی مانگی سەفەری ساڵی ١١ی كۆچی، موحەمەد توشی تایەكی بەھێز بوو، نەخۆشییەكەی لێی توند بوو، مۆڵەتی لە خێزانەكانی وەرگرت تا لە ماڵی عائیشەی كچی ئەبووبەكر بمێنێتەوە.

پێغەمبەر نوێژی بە موسڵمانان ئەكرد كاتێك نەخۆش بوو ١١ ڕۆژ و كاتێك نەخۆشییەكەی بە تەواوی قورس بوو فەرمانی بە ئەبووبەكر كرد نویژیان پێ بكات و ١٣ ڕۆژ دوای نەخۆشییەكەی كۆچی دوایی كرد لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا و لە ماڵی “عائشە” نێژرا لە تەنیشت مزگەوتی پێغەمبەر.

سەرچاوە: ویكیپیدیا

بابەتی دواتر

پاشەزەوتی مووچە کە هێشتا بەردەوامە!!

(ڕوونکردنەوەیەک لە ژێر ناونیشانی : پاشەزەوتی مووچە کە هێشتا بەردەوامە ) بۆ ئەو فەرمانبەرانەى چەندساڵە …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *