نه‌ورۆز له‌دوڕییانی جه‌ژنی نه‌ته‌وه‌و ئایین دا

شۆرش كه‌مال

گه‌رچی زۆر وتراوه‌ له‌سه‌ر نه‌ورۆز و راو بۆچوونی جیاواز هه‌یه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌، هه‌ندێكیش به‌جه‌ژن و تایبه‌تمه‌ندی ده‌زانن زۆریش بایه‌خی پێ ده‌ده‌ن له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ تا ئێستا ساغ نه‌بۆته‌وه‌، به‌ڵام سه‌رنج و تێڕامان زۆره‌ له‌و باره‌وه‌ به‌ تایبه‌ت ئه‌گه‌ر زیاتر به‌ مێژووی كۆن و نوێ دا وورد ببینه‌وه‌و به‌دواداچوون بكرێت، هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌م بابه‌ته‌ زۆر هه‌ڵده‌گرێ و قسه‌ كردن و لێكدانه‌وه‌ و لێكۆڵینه‌وه‌ی زۆری ده‌وێت، به‌ڵام ده‌كرێت كۆی هه‌موو ئه‌ورێگا چڕ و پڕو ئالۆزانه‌ ئاسان بكرێت بۆ گه‌یشتن به‌ راستیه‌كان، ئه‌و كات هه‌موو ئه‌و گفتو گۆ و لێكدانه‌وانه‌ به‌ ئه‌نجامێكی دروست بگه‌یه‌نرێت.
بۆ ئه‌مه‌ش سه‌ره‌تا پێویسته‌ ئێمه‌ پێش هه‌موو شتێك خۆمان دوور خه‌ینه‌وه‌ و ده‌روونمان ئازاد بكه‌ین له‌ هه‌مو ئه‌و ئه‌فسانه‌ و خه‌یاڵاتانه‌ی كه‌ له‌ باره‌ی نه‌ورۆزه‌وه‌ ده‌گوترێ.
به‌و پێیه‌ش خێراترین و دروست ترین رێگای شیاو بۆ گه‌یشتن به‌ راستیه‌كان بگرێنه‌ به‌ر له‌دوای مێژووه‌ متمانه‌ پێكراوه‌كان كه‌ ئه‌وانیش بۆ خۆیان هه‌ڵسه‌نگاندنێكی بێلایه‌نانه‌ و دروست و شیاویان ده‌وێت.
بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش ئێمه‌ پێویستمان زیاتر به‌ مێژووی جوگرافی و ئایینیه‌كان ده‌بێت، چونكه‌ نه‌ورۆز تاكو ئێستا ساغ نه‌بوته‌وه‌ له‌ رووی نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌ وه‌ ئالۆزییه‌كی یه‌كجار زۆری پێوه‌ دیاره‌ به‌جۆرێك زۆرێك له‌ نه‌ته‌وه‌كان تایبه‌ت مه‌ندی و خه‌سڵه‌ته‌كانی نه‌ورۆز به‌ كلتوری خۆیان دزانن وه‌ مافی ره‌سه‌نایه‌تی به‌و پێیه‌ ده‌ده‌نه‌ خۆیان و نه‌ته‌وه‌كانیان.
له‌ ڕووی زاراوه‌ییه‌وه‌ نه‌ورۆز ناوێكی فارسیه‌ و لێكدراوه‌ له‌ دوو ووشه‌ی نوێ + رۆز پێكهاتوه‌ كه‌ هه‌ردوو وشه‌كه‌ فارسیه‌ و به‌ مانای رۆژێكی نوێ دێت.
هه‌رچه‌نده‌ به‌ نزیك بوونه‌وه‌ له‌ نێوان گه‌لانی فارس و كورد و ئوردو دا هه‌یه‌ كورد به‌ هه‌رچوار پارچه‌كه‌ی كوردستان و پاشان ئێران و پاكستان و ئه‌فغانستان ئه‌م وشه‌یه‌ نزیك بوونه‌وه‌یه‌كی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ زمانی فارسیدا له‌ رووی ماناوه‌ بۆیه‌ ناكرێت ته‌نها به‌ ره‌سه‌نایه‌تی ئێرانی یان فارسی دابنرێ یان كوردی و كورد یاخود پاكستانی و ئه‌فغانی و ئوردو.هه‌ر بۆیه‌ پێویسته‌ لێره‌وه‌ جارێكی تر بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ مێژوی جوگرافی ئه‌و جێگایانه‌ی تری كه‌ نه‌ورۆزیان تێدا ده‌گێڕدرێت یاخود جه‌ژن به‌و رۆژه‌وه‌ ده‌گێڕن به‌ناو مانای تر، كه‌ ئه‌وانیش دیسانه‌وه‌ زۆرن و بابه‌ته‌ كه‌ زۆر هه‌ڵده‌گرێ چونكه‌ ناتوانرێ هاوڕێك له‌گه‌ڵ سه‌رچاوه‌ مێژوویه‌كاندا به‌ دروستی یه‌ك بگرنه‌وه‌، به‌ نمونه‌ زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری گه‌لانی ئاسیا و رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و ته‌نانه‌ت ئه‌وروپا ئاریه‌كان هه‌ر به‌و بۆنه‌یه‌وه‌ له‌ رۆژی نه‌ورۆزدا جه‌ژن و خۆشی ده‌گێڕن و گه‌رچی به‌ناو ومانای تریشه‌وه‌ بێت، به‌ نمونه‌ له‌ رۆژئاوای باكووری چین تا ده‌گاته‌ هندستان و پاكستان و ئه‌فغانستان و ئێران و كوردستان به‌هه‌رچوار پارچه‌كه‌یه‌وه‌ و توركیا و هه‌ندێك كه‌مینه‌ له‌ لوبنان و سوریا و و فه‌له‌ستین و ، هه‌روه‌ها هه‌ندیك كه‌مینه‌ له‌ ئه‌ڵمانیا و ئیتالیا و پۆڵه‌ندا هه‌روه‌ها باس له‌ بوونی ده‌كرێت له‌ هه‌ندێك له‌ وڵاتانی تری ئه‌وروپا و تاكو ئێستاش یاد كردنه‌وه‌یه‌كیان هه‌یه‌ له‌و رۆژه‌دا به‌ناوی جیا و شێوازی جیا و سه‌رجه‌م هه‌موویان به‌ كردنه‌ه‌ی ئاگر یان مۆم ئه‌م یاده‌ بۆ خۆیان به‌رز راده‌گرن، وه‌ مێژووی هه‌موو ئه‌م یادانه‌ به‌ پێی سه‌رچاوه‌ مێژوویه‌كان به‌ تێكڕا ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ پێش زایین له‌ هه‌موو ناوچه‌ جوگرافیه‌ جیاوازه‌كاندا.
وه‌ هه‌ندێك له‌ ئێستادا ناوی لێ ده‌نێن جه‌ژنی به‌هار یان داروخت و گوڵ و گیا ..یان نه‌ورۆز .
لێره‌دا پێویسته‌ زۆربه‌بێ لایه‌نانه‌ سه‌رنج بدرێته‌ بابه‌تێكی گرنگ بۆ دۆزینه‌وه‌ی سه‌رداوی راستیه‌كان ، هه‌ر بۆیه‌ پێویسته‌ چه‌ند پرسیارێك له‌خۆمان بكه‌ین؟.
چی وایكرد هه‌موو ئه‌و گه‌لوو نه‌ته‌وه‌ جیاوازانه‌ له‌ یه‌ك بابه‌ت دا كۆبكاته‌وه‌ كه‌ نه‌ورۆزه‌ یاخود كردنه‌وه‌ی ئاگرو به‌رز راگرتنی ئه‌م رۆژه‌یه‌ .؟
ئه‌و هۆكارانه‌ چین كه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و جێگاجوگرافیه‌ زۆرانه‌دا هه‌موو ئه‌م گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ جیاوازانه‌ی له‌ رووی زمان و كلتور و جوگرافیای جیاواز دا كۆ كردۆته‌وه‌؟.
چی شتێك هه‌یه‌ كه‌ هۆكاری گه‌یشتن به‌ یه‌كی سه‌رجه‌م ئه‌م ژیاره‌ جیاوازانه‌ بێت و له‌ یه‌ك كات و رۆژی دیاریكراودا كۆیان بكاته‌وه‌ به‌ هه‌ڵكردنی مه‌شخه‌ڵَی ئاگر، جا ئه‌گر تایه‌ سوتاندن بێ یان دار و مۆم گڕدان؟.
بۆیه‌ پێویسته‌ لێره‌دا بگه‌ڕێیینه‌وه‌ بۆ ئاگر و مه‌به‌ست و پیرۆزیه‌كانی له‌ رووی مێژوویه‌وه‌ كه‌ ئه‌ویش دیسانه‌ه‌ زۆر هه‌ڵده‌گرێ و باسو خواسی زۆری ده‌وێ به‌ڵام به‌ تێكڕا هه‌موو لا هاوڕان له‌سه‌ر خه‌سڵه‌ته‌كانی ئاگر بۆ پیرۆزی كه‌ ئاگر په‌رسته‌كان به‌ندایه‌تیان كردووه‌، هه‌ره‌وه‌ها به‌كارهێنانی ئاگر له‌كاتی جه‌نگه‌كانادا و بۆ ئاگادار كردنه‌وه‌، هه‌ڵكردنی ئاگر بۆ سه‌ركه‌وتنه‌كان هه‌ڵكردنی ئاگر بۆ سوتاندن و تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ هه‌روه‌ك ئه‌و ئاگره‌ی كه‌ بۆ ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر(ع.س)هه‌ڵگیرسێنرا، یان هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه‌ سزا دراون به‌ توندی، هه‌روه‌ها كردنه‌وه‌ی ئاگر به‌ مه‌به‌ستی ووزه‌ و روناكی.
دیاره‌ كه‌ ئاگر وه‌ك وزه‌ و روناكی شتێكی كاتییه‌ و په‌یوه‌ندی به‌ روداوێكی بایه‌خ پێ دراو نییه‌، وه‌ هه‌ڵكردنی له‌كاتی جه‌نگه‌كاندا دیسانه‌وه‌ هه‌ر كاتین و سه‌ركه‌وتنه‌كانیش به‌ هه‌مان شێوه‌ به‌رده‌وام نه‌بوون تا یاد بكرێنه‌وه‌ وه‌ كردنه‌وه‌ی ئاگر بۆ ئاگاداركردنه‌وه‌كانیش به‌ هه‌مان شێوه‌.
لێره‌دا تێكڕا ئاگر له‌ سێ خاڵدا خۆی ده‌بینێته‌وه‌:
یه‌كه‌م:
پیرۆزی، وه‌ك ئایین و په‌رستش، چونكه‌ ته‌نها ئایین هه‌یه‌ بتوانێت هه‌موو ئه‌و ره‌هه‌ندانه‌ له‌خۆ بگرێت كه‌ چه‌ندان خه‌سڵه‌تی جیاوازی وه‌ك نه‌ته‌وه‌ی جیاواز و زمانی جیاواز و ره‌گه‌زی جیاواز به‌ ره‌نگ و رووی جیاوازه‌وه‌ له‌ خۆی كۆ بكاته‌وه‌ له‌ كۆمه‌ڵێك ناوچه‌ی جوگرافی جیاوازدا به‌ هه‌موو كلتوره‌ جیاوازه‌كانیشه‌وه‌.
دووه‌م:
سزا و تۆڵه‌، وه‌ك كلتورێكی كۆن و جیاواز كه‌ ئاگر وه‌ك سزایه‌كی قورسی سه‌پێنراو به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌دا كه‌له‌كۆندا به‌ توندی سزا درابن، به‌نمونه‌ی ئه‌و ئاگره‌ی كه‌ بۆ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ له‌ حه‌زره‌تی ئیبراهیم ساز درا و بتپه‌رسته‌كان خستیانه‌ ناویه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ تۆڵه‌ی خواكانی خۆیانی لێ بكه‌نه‌وه‌، به‌ڵام به‌ ئیعجازێكی خوایی ئه‌و نه‌سوتا و رزگاری بوو، هه‌روه‌ها به‌ نمونه‌ی (أصحاب الاخدود) كاتێك كه‌ له‌ به‌ندایه‌تی خودا درۆینه‌كان په‌شیمان بوونه‌وه‌ پاشاكه‌یان ئاگرێكی ترسناكی هه‌ڵكرد و هه‌رچی هه‌ڵگه‌ڕاوه‌كان بووكه‌له‌ پاشا و خودا درۆینه‌كان هه‌ڵگه‌رابوونه‌وه‌ له‌و ئاگره‌ نران وه‌ك تۆڵه‌ و سزایه‌كی قورس له‌ به‌رامبه‌ر سه‌ركێشی دا.
سێیه‌م:
سه‌ركه‌وتن، مه‌جوس و ئاگرپه‌رسته‌كان وه‌ك گه‌وره‌ترین ده‌وڵه‌تی به‌هێز بوون و مه‌شخه‌ڵی پیرۆزیشیان ته‌نها ئاگر بووه‌ و كاتێك كه‌ بۆ یه‌كه‌م جار له‌ مێژووی دوور و درێژی ده‌سه‌ڵاتیاندا ئاگری كیسرایان كوژایه‌وه‌ به‌ هاتنی خه‌ته‌رێكی زۆر گه‌وره‌ و دۆرانی شارستانیه‌ته‌كه‌یان زانی كه‌ پێیان وابوو له‌و رۆژه‌دا كه‌سێك له‌دایك بووبێت كه‌ ئیمپراتۆریه‌ت و شارستانیه‌ته‌كه‌ی ئه‌وان له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا بروخێت، كه‌ ئه‌و رۆژه‌ش هاوكات بوو له‌گه‌ڵ 12ی ره‌بیعی یه‌كه‌م رۆژی له‌دایك بوونی پێغه‌مبه‌ری ئیسلام (درودی خوای له‌سه‌ر بێت)، دواتریش هه‌ر ئیسلام توانی ئه‌و ئیمپراتۆریه‌ته‌ گه‌وره‌یان بروخێنێ و مرۆڤه‌كان له‌ كۆیلایه‌تی و ئاگر په‌رستیه‌وه‌ بگێڕێته‌وه‌ بۆ ئازادی و خواپه‌رستی راسته‌قینه‌.
گه‌ر سه‌رنج بده‌ین له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ ده‌بینین هاوكاتی سزادانی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر(ع.س) له‌به‌رامبه‌ر شكاندنی بته‌كانی ئه‌واندا، هاوكات بووه‌ له‌گه‌ڵ رۆژێكی تایبه‌ت كه‌ جه‌ژنی ئه‌وان بووه‌ و له‌و رۆژه‌دا گه‌وره‌ و بچوك له‌ ماڵ و شار چوننه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ ئاهه‌نگگێڕان كه‌ به‌ پێێ‌ كۆی رای مێژوونوسان و سه‌رچاوه‌كان ئه‌و رۆژه‌ یه‌كه‌م رۆژی به‌هار بووه‌، وه‌ ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ریش ویستویه‌تی ئه‌و راسته‌یه‌ان بۆ روون بكاته‌وه‌ كه‌ خواكانی ئه‌وان بێ ده‌سه‌ڵات و بێ توانان، هه‌ر بۆیه‌ش ئه‌و رۆرژه‌ی هه‌ڵبژاردووه‌ و ویستویه‌تی عه‌قڵ و ژیریان بخاته‌ كار , هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ش ده‌رده‌خات كه‌ له‌ پێش هاتنی پێغه‌مبه‌ر ئیبراهیم(ع.س) یاده‌وه‌ریه‌ك له‌و جۆره‌ هه‌بووه‌.
له‌به‌رامبه‌ر (أصحاب الاخدود)یش دا دیسانه‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێك باوه‌ڕ به‌ بوونی خوای تاقانه‌ دێنن ده‌یانه‌وێت وه‌ك خوداوه‌ندێك سزایان بده‌ن، به‌توندترین سزادان وه‌ ئه‌و ئاگره‌ بكه‌نه‌ دۆزه‌خی خۆیان بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ به‌ندایه‌تی خواكانی ئه‌وان ده‌رچووبوون و باوه‌ڕیان به‌ خوای تاقانه‌ هێنا بوو پاشانیش چاوترسێنی هه‌موو ژێرده‌سته‌كانی خۆیان بكه‌ن تا له‌ فه‌رمانیان ده‌رنه‌چن و وه‌ك خوداوه‌ند ته‌ماشایان بكه‌ن وه‌ ئه‌وانیش ناو بنێن قوربانی بۆ خواكانیان.
له‌ رووی سیاسیشه‌وه‌ ئیمپراتۆره‌كان هه‌رده‌م له‌ هه‌وڵی به‌هێز كردنی ئاینه‌كه‌ی خۆیاندا بوون، تاوه‌كو پێگه‌ی سیاسی خۆیان له‌ رێگه‌ی ئاینێكه‌وه‌ به‌هێز بكه‌ن كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی دا بێت، هه‌ر بۆیه‌ش پێویستیان به‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌كی به‌رژه‌وه‌ندیدار هه‌بووه‌ تابیكه‌نه‌ ئایینی گه‌له‌ ژێرده‌سته‌كانی خۆیان وه‌ له‌و رێگه‌یه‌شه‌وه‌ پێگه‌ی ده‌وڵه‌ته‌كانیان به‌هێز و تۆكمه‌ بكه‌ن، چونكه‌ هیچ گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ و ئیمپراتۆریه‌تێكی به‌هێز به‌ بێ بوونی فه‌لسه‌فه‌یه‌كی ئایینی یاخود ئاینێكی دیاریكراو نه‌بووه‌ و نه‌كراوه‌، چی له‌ بواری سیاسی و چی له‌ بواری داراییه‌وه‌ كه‌ دوو كۆڵه‌كه‌ی گرنگی و سه‌ره‌كی ده‌سه‌ڵاتن له‌ مێژووی كۆن و نوێدا.
كه‌واته‌ وه‌ك هاوكێشه‌یه‌ك هه‌ر یه‌ك له‌ ره‌هه‌ندانه‌ی پیرۆژی و سزا و تۆڵه‌یان به‌ ئه‌نجامی سه‌ركه‌وتن كۆ كردوه‌ته‌وه‌، واته‌: پیرۆزی + سزا و تۆڵه‌= سه‌ركه‌وتن.
له‌ مێژووی نوێدا و له‌ سه‌رجه‌م كایه‌ سیاسیه‌كانیشدا هه‌وڵدراوه‌ بۆ مه‌رامی سیاسی چه‌ند رۆژ و تایبه‌تمه‌ندیه‌ك به‌كار بهێنرێت له‌نێو زۆرێك له‌گه‌لاندا تا بكرێته‌ سومبولێك یان مه‌شخه‌ڵێك خه‌ڵك و جه‌ماوه‌ری له‌ده‌ور كۆ بكرێته‌وه‌.
نه‌ورۆزیش یه‌كێكه‌ له‌و هۆكارانه‌ی كه‌ زۆرجار بۆ مه‌رامی سیاسی و مه‌شخه‌ڵی كوردایه‌تی هه‌ڵكراوه‌ له‌ قۆناغه‌ جۆراوجۆره‌كانی خه‌باتی وكوردایه‌تی و له‌و رۆژانه‌دا گڕوحه‌ماسێكی زۆر دراوه‌ته‌ گه‌نجان و جه‌ماوه‌ر بۆ دروستكردنی هێزێكی جه‌ماوه‌ری دژ به‌ ده‌سه‌ڵات و دوژمنانی هه‌ر بۆیه‌ش زۆربه‌ی ئه‌و نه‌ورۆزانه‌ی كه‌ كورد له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتیدا بووبێت له‌گه‌ڵ هه‌ڵكردنی ئاگری نه‌ورۆزدا جۆشی جه‌كاوه‌ر دراوه‌ بۆ روبه‌ڕو بوونه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات و جه‌ماوه‌ر له‌و رۆژانه‌دا ده‌نگی ناره‌زایی خۆیانیان ده‌ربڕیوه‌ وه‌ هه‌ندێك جاریش كاره‌ساتی خوێناوی لێ كه‌وتوه‌ته‌وه‌ ئێستاشی له‌گه‌ڵدابێت له‌كوردستانی باكور هخه‌مووساڵیك به‌ سیاسی ده‌كرێت..
هه‌ر بۆیه‌ش پیرۆزیه‌ك دراوه‌ته‌ نه‌ورۆز له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك چیرۆكی ئه‌فسوناوی و خه‌یاڵی به‌ چه‌ندان گێڕانه‌ه‌ی جیاواز هه‌ر ئه‌مه‌ش وای كردوه‌ كه‌ زۆرێك له‌ رۆشنبیران و ئه‌دیبانی كورد شیعر و هۆنراوه‌ی جیاواز ی پێدا هه‌ڵبده‌ن و به‌ جه‌ژنێك یاخود بۆنه‌یه‌كی كوردی بزانن، به‌هه‌مان شێوه‌ گه‌لانی تریش ئه‌و ماف و تایبه‌تمه‌ندی و ره‌سه‌نایه‌تیه‌یان به‌خۆیان داوه‌.
بۆیه‌ جارێكی دیكه‌ ئه‌و راستیه‌ خۆی ده‌هێنێته‌وه‌ نێو باسه‌كه‌ كه‌شێكی جیاواز له‌ نه‌ته‌وه‌ یاخود ناسیۆنالیزم له‌م بابه‌ته‌دا هه‌بێت كه‌ توانای كۆكردنه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌م گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یانه‌ی هه‌بێت، ئه‌ویش ئایینه‌.
ته‌نها ئاینه‌ كه‌ بتوانێت سه‌رجه‌م هه‌موو ئه‌و گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ جیاوازانه‌ كۆ بكاته‌وه‌ كه‌ جیاوازن له‌ زمان و كلتور و ره‌گه‌ز و ره‌نگ و روو له‌ چه‌ندان جێگای جوگرافی جیاوازدا،چونكه‌ هه‌ر ته‌نها ئاینه‌ كه‌ سنووری جوگرافی ده‌به‌زێنێت و گشتگیر ده‌بێته‌وه‌ مێژوویه‌كی دورودرێژیش له‌خۆی ده‌گرێ كه‌به‌پێی دورودرێژی مێژووه‌كه‌و له‌ده‌ستدانی به‌ڵگه‌و كاڵبوونه‌وه‌ی كات كه‌زانیاریه‌كانیش شێواون یان ون بوون ئه‌وه‌ی كه‌ماوه‌ته‌وه‌ ته‌نها ناوو رۆژو یاده‌وه‌یه‌كه‌و ئاگره‌ ئه‌مه‌ش دیسانه‌وه‌ئاماژه‌ به‌ شتێكی دیكه‌ده‌كات ئه‌ویاده‌ بیروباوه‌رێكی فه‌لسه‌فیه‌ نه‌وه‌ك ئاینێكی ئاسمانی چونكه‌ ته‌واوی ئاینه‌ ئاسمانیه‌كان گه‌ر شێواویش بن هێشتا كۆمه‌ڵێك كلتورو به‌ڵگه‌ و نوسراو كتێبێكیان لێ جێماون ره‌گوریشه‌و بنه‌ماو زانست و زانیاری تایبه‌تیان تێدا مابێت ، هه‌ر بۆیه‌ یه‌كگرتنه‌وه‌ی سه‌رجه‌م جیاوازیه‌كان له‌ یه‌ك خاڵی هابه‌شدایه‌ كه‌ ئاگره‌، یان ئایین به‌مانا فه‌لسه‌فیه‌كه‌ی.
وه‌گه‌رنا هه‌موو ئه‌و گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ جیاوازانه‌ چۆن مافی ره‌سه‌نایه‌تی ئه‌و رۆژه‌ بۆ خۆیان پاوه‌ن ده‌كه‌ن، یان تاكو ئێستاش ئه‌و راستیه‌ چۆن ساغ نه‌بۆتوه‌.وه‌گه‌ر نا هیچ گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌ك ئاماده‌ نیه‌ شانازی به‌سه‌روه‌ری گه‌لانی تره‌وه‌ بكات یاخود گه‌لێكی دیكه‌ له‌خۆی به‌ره‌سه‌ن تر بزانێت و پیرۆزیه‌كانیش به‌رز رابگرێت.له‌ (الاسد الغابه‌) ی ئیبن كه‌سیردا ناوی نه‌ورۆزو رۆزو كاته‌كه‌ی چه‌ندجارێك له‌ شوێنی جیاوازدا هاتوون نه‌یتوانیوه‌ ساغی بكاته‌وه‌ به‌ڵام ئه‌ورایه‌ی په‌سه‌ندكردوه‌كه‌ده‌ڵێت: ئه‌ورۆژه‌ی ئیبراهیم خرایه‌نێو ئاگره‌كه‌وه‌و بته‌كانی شكاند ئه‌ورۆژه‌ نه‌ورۆز بووه‌و خه‌ڵكه‌كه‌ چونه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌و جه‌ژنیان بووه‌و ئاگریانكردوه‌ته‌وه‌ كه‌س له‌ناوشار نه‌ماوه‌جگه‌ ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر(ع س) ئه‌ویش بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی وریاكاته‌وه‌ له‌بیروباوه‌ره‌ گومراكان وبتپه‌رستی ته‌واوی بته‌كانی شكاند جگه‌له‌گه‌وره‌كه‌یان كه‌مه‌به‌ستی بوو عه‌قڵی گه‌له‌كه‌ی بجوڵێنێت و ئه‌مه‌بكاته‌ده‌رگای گفتوگۆ له‌نێوانخۆی وگه‌له‌كه‌ی تا بتوانێت خوای تاقانه‌یانبۆ بسه‌لمێنێت.
لێره‌شدا پێویسته‌ ئه‌وه‌ بزانێرێت كه‌ ئایینی ئاسمانی جیاوازه‌ له‌هه‌ر فه‌لسه‌فه‌ و ئایدیایه‌كی زه‌مینی مرۆڤ كرده‌كان، هه‌ر بۆیه‌ش ئاینێكی له‌و جۆره‌ كوێر بوه‌ته‌وه‌ و ره‌گ و ریشه‌ و ئه‌ته‌كیات و فه‌لسه‌فه‌كه‌شی به‌ روونی نازانرێت، هه‌ر ئه‌مه‌ش بۆ خۆی جیاكردنه‌وه‌یه‌كی ته‌واوه‌ له‌ نێوان ئایینی ئاسمانی و ئایدیای فه‌لسه‌فه‌ی مرۆڤه‌كاندا، وه‌گه‌ر نا هه‌موو ئاینه‌ ئاسمانیه‌كان روون و ئاشكران و ره‌سه‌نایه‌تی ته‌واویان پێوه‌ دیاره‌ ئه‌گه‌ر چی كتێب و هه‌موو ئه‌و شه‌ریعه‌تانه‌ بێت كه‌ به‌جێیان هێشتوون یاخود هه‌موو ئه‌و پاشماوانه‌ی كه‌ هه‌واداران و دواكه‌وتوه‌كانیان دروستیان كردبێت وه‌ك شارستانیه‌ت و كلتوری تایبه‌ت به‌ خۆیان و ئاینه‌كه‌یان ،كه‌واته‌ هیچ عه‌یبێكی تێدانیه‌ گه‌ر بڵێین نه‌ورۆز فه‌لسه‌فه‌و ئایدیایه‌كی كۆنه‌و زیاد له‌پێویست پیرۆزی پێدراوه‌ هیچ په‌یوه‌ندیه‌كی به‌ كلتوری نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌نیه‌ .

بابەتی دواتر

دەسەڵاتی تەقلیدی كوردی لەنێوان (ئاوابوون مانەوەدا )

سەرەڕای موجامەلەی هێزە دەرەکی و ئیقلیمیەکان….. دەسەڵاتی تەقلیدی كوردی لەنێوان (ئاوابوون مانەوەدا )…. علی حاجی …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *