ڕوانینی ئێمە بۆ نەورۆزو سەری ساڵی كوردی و ئه‌فسانه‌

سەرزەمینی دیجلەو فورات ئەوسەرزەمینەیە كە كەبەدرێژایی میژووی مرۆڤایەتی گرنگی خۆی هەبووە, لەم سەرزەمینەدا (كە یۆنانییەكان بە میزۆ پۆتامیا ناویان بردووە), بۆیەكەم جار 6000 ساڵ لەمەو بەر مرۆڤ ده‌ركی بە پێكەوەژیان كردو یەكەمین كانتۆنی مرۆیی پێكهێنا كەتیایدا جۆرێك لەڕێكخستنی كۆمەڵایەتی سەرەتایی پێوەدیاربوو.

هەرلەم سەرزەمینەدا بۆیەكەم جار مرۆڤ بیری لەوە كردەوە كەلەسەر دیواری ئەشكەوتەكان و بەردی شاخەكان یاداشتەكانی خۆی تۆماربكات و زمانی نووسین دابهێنێت, كە ئەمڕۆ گرنگترین و تاكە سەرچاوەی باوەڕپێكراوە بۆ تێگەشتن لە مێژووی كۆن.

بازنەی ژیار و شارستانیه‌تی دیجلەو فورات وای لێهات لەئێرانی گەورەوه‌ تا ڕووباری جەیحون, له‌شامی گەورەوه‌ تا فەلەستین و میسر.ئەنازۆڵی گەوره‌ تا یۆنان, دورگەی عەرەب تا یەمەن بگرێتەوە.دواتریش بازنەكە هێندە فراوان بوو كەهەموو سەر زەوی داپۆشی.

4000ساڵ لەمەوبەر دانیشتوانی ئەم سەر زەمینە بیریان لەوەكردەوە كەچۆن كات ڕێك بخەن، بۆ ئەم مەبەستەش سودیان لە مانگ و خۆر و كاتژمێری ئاوی و ئوسترلاب وەرگرتووە. گەلانی ئەم سەرزەمینە چەندین ڕۆژژمێری تایبەت بە خۆیان داهێنا لەوانە ڕۆژژمێری ئێرانی, ڕۆمی, چینی….. دواتریش زاینی…ڕۆژە گرنگە چارەنووس سازەكان لەمێژووی هەر گەلێكدا بووه‌تە سەرەتای مێژوو و سەری ساڵی تازەی ئەو گەلە كە لەو ڕۆژەدا جەژن و شادییان گێڕاوە.

لەسەر دەمی ئیسلامیشدا پێشەوای موسوڵمانان( عومەر خوڕی خەتاب) بۆیەكەم جار دوای راوێژكردن بە زانایانی صەحابە(رەزای خوایان لێبێت) ڕێكەوتن لەسەر ئەوەی كە كۆچی پێغەمبەر “علیە الصلاە والسلام”بكرێتە سەرەتای مێژووی ئیسلامی بەڵام لە ڕۆژ و مانگدا دەستكاری نەكرد هەر ئەو مانگ و ڕۆژەی سەردەمی جاهیلی بەكار هینا، واتە مانگی موحەڕەم بووبە مانگی یەكەمی ساڵی هیجری. ئەمەیش وانه‌یه‌كی گرنگ بوو لە وانه‌كانی زانستی (مه‌قاصدی شەرعی) كە عومەر خوا لێی ڕازی یبێت خۆی دامەزرێنەرییەتی.

400ساڵ دواتر و لەسەر دەمی جه‌لاله‌دینی مەلەكشای سەلجوقی, زانا پایە بەرزەكانی بیركاری و گەردوونناسی كۆكرانەوە و بیر لە دانانی ڕۆژمێرێكیتری ئیسلامی كرایەوە كە بەپێوانەی خۆر بێت, نەك مانگ چونكە بۆ پێوانەو ژیانی ڕۆژانەی خەڵك خۆر زۆر وردترە لە مانگ. ڕۆژژمێری “هیجری شەمسی” بە وتەی گەردوونناسان وردترین ڕۆژمێری سەر گۆی زەوییە بە بەراورد بەڕۆژمێری زایینی ئێستاش نەك كۆن.! ڕۆژ ژمێری هیجری شەمسی هەر 3.800000 ملێۆن ساڵ یەك ساڵ پێش و پاش ئەكات, بەڵام ساڵی زاینی 3.300 ساڵ ساڵێك پاش و پێش دەكات, لەكاتی خۆیدا ڕۆژمێری زاینی زۆر دواكەتوو بوو بۆیە زانایانی گەردونناسی 500 ساڵ دوای ئەم شاكارەی گەردوونناسانی ئیسلامی لە ڕۆما دووبارە رۆژمێری گریگۆریان ڕێكخستەوە, لەگەڵ ئەوەشدا نەیانتوانی وەك زانا موسوڵمانەكان وردوڕێكی بخەنەوە…! وەك جیهانی ئیسلامی دوو رۆژمێرمان هەیە، یەكەمیان هیجری قەمەریە, یەكەم ساڵی هیجری كردۆتە میّژوو, وە مانگی عەره‌بیشی كردۆتە ڕۆژمێری خۆی.

هەروەها هیجری شەمسیمان هەیە كە هەمان ساڵی هیجری كردۆتە ساڵی یەكەمی مێژوو, بەڵام ڕۆژمێری ئێرانی بەهاری كردۆتە سەری ساڵ و هەزار ساڵە لەئه‌فغانستان و ئێران كاری پێدەكرێت. من لێرەدا پرسیارێك لە ناسیۆنالیزمی كوردی دەكەم, بۆ دەبێت ڕۆژمێرێك كە ئیمپریالیزم 80 ساڵ لەمەوبەر سەپاندوویەتی بەسەر عێراقدا, وە هیچ پەیوەندییەكی نییە بە ژیاری هەزاران ساڵەی دیجلە و فوراته‌وه‌, كە ئەویش رَۆژمێری (گریگۆری زاینیە) تا ئیستاش كاری پێدەكرێت, لە كاتێكدا ڕۆژمێرێكی شەمسی بەهێز و وردمان هەیە كاری پێناكرێت, كە لەگەڵ ژیار و نەتەوە و ئاینماندا دەگوونجێت؟! بۆیە لێرەدا داوا لە سەرۆكایەتی هەرێم دەكەم بیر لەوە بكاتەوە ڕۆژمێری هیجری شەمسی كە سەرەتای بەهار دەكاتە سەری ساڵی خۆی و مانگی نەورۆز دەبێتە یەكەم مانگی ساڵ, بیبێتە ڕۆژ ژمێری رەسمی هەرێمی كوردستان لە بری ڕۆژ ژمێری زاینی گریگۆری.

ئێمە نەك هەركێشەمان نییە لە گەڵ نەورۆز وەك سەری ساڵی تازەو ڕۆژمێر، بەڵكو ئەوە زانایانی موسوڵمانن كە هەزار ساڵ لەمەوبەر نەوزرۆزیان كردۆتە سەری ساڵی خیلافەتی ئیسلامی سەلجوقی. كە بەداخەو ئێستا ناسۆنالیزمی كوردی فەراموشیان كردووەو خۆیانی لێ‌ بەدوور دەگرن.

نەورۆز وەك ئەفسانە: ئەوەی لێرەدا جێگای خۆیەتی ئاماژەی پێبدەین ئەوەیە نەوروز تێكەڵ كراوە بەكۆمەڵێك ئەفسانە كە هیچ بنەمایەكی زانستی نییە و خەڵكێكی تر بۆ پشتیوانی بیری ناسیۆنالیستی خۆیان بەكاریان هێناوە وه‌ك ره‌زاشاو كوڕه‌كه‌ی, وابه‌سته‌كردنی داستانی كاوه‌ی ئاسنگه‌ر به‌نه‌ورۆزه‌وه‌ به‌شێكه‌ له‌و تێكه‌ڵكاریه‌.. پێش ئەوەی باسی داستانی كاوەی ئاسنگەر بكەم پیم باشە بگەرێمەوە بۆ مێژووی ئیرانی كۆن كەكوردیش بەشیكی سەرەكی و لەیەكجیانەبووی ئەو مێژووەیە لەڕوی زمان, فەرهەنگ، رەگەز, جوگرافیا، سەرەتای مێژووی گەلانی ئیران لە ئیلامییەكانەوە دەست پێدەكات، دواتر ئیرانی گەورە دەبێتە سێ ناوچەی جوگرافیایی مادەكان، لەدەماوەندەوە بۆ زاگرۆس و ئازەربایجان نیشتەجێ بوون بارتەكان لەخۆراسان تا تاجیك و روباری جیحون، پارسەكانیش لەشیرازەوە تاكه‌نداوی فارسی.

بۆیەكەم جار لەمێژووی ئیرانی گەورەدا ماددەكان لەسەردەمی پادشا بەهێزەكانی خۆیاندا نمونەی دیاگۆ،هۆخوشتر توانیان تەواوی سەرزەمینی ئیران بكات بە یەك پارچەو كۆتایی بهێنیت بە پارسەكان و پارتەكان، هوخوشتر نەك هەر سەزەمینی ئیرانی كردە یەك، ئیمپراتوریەتی بەهێز كە لەئازربایجان هەتا رووباری جیحون و هەتا كەناری دەریای فارسی درێژ بێته‌وه‌ دابمه‌زرێنێت، بەلكو بە هاوكاری بابلیەكان توانی دوژمنی دێرینی ئێرانیەكان كەلەوكاتەدا ئاشوریەكان بوو شكستیان پێ بهێنیت، پایتەختی دەوڵەتی ئاشور كە نینه‌وا بوو داگیر بكات، هۆخوشتر ئیمپراتۆری بەهێزی ماد توانی بۆ یەكەم جار دەولەتێكی سەراسەری رێكخراو لەرووی ئیداری و سەربازییه‌وه‌ بۆ ئێران پێك بهێنێت كە هەتا 550 ساڵ پێش زاین بەردەوام بوو، بەلام دوا پادشای ماددەكان كە ئیژدیهاك (ئیشتوویگو) بوو ستەم و زولمی گەشتە ئەوەی كە خەلكی نەتوانن قەبولی بكەن، بۆیە لەناو خەلكەكە كەسێك پەیدا بوو بەناوی كاوەی ئاسنگەر توانی رابەرایەتی نارازایەتی خەڵكی بكات وئیژدیهاك بكوژێت، لێرەدا ئەوەی كە زور گرنگەو پێویستە بیزانین ئەو تێكەل كردنەیە كەلەنێوان ئەم داستانە و نەورۆزدا دروست كراوە، هیچ بەلگەیەكی گرنگ و باوەر پێكراو نیە كە پەیوەندی ئاگركردنەوەو نەورۆز و كاوەی ئاسنگەر بیكەوە گرێ بدات .. بەڵام بۆ تێكەڵ دەكرێت و كێ سودمەندە لەو تێكەڵكردنە؟؟ دیارە داستانی كاوەی ئاسنگەرو ئیژدیهاك ئیمامی تەبەری باسی كردووەو فیردەوسیش لەشانامەدا باسی كردووە، بەلام ئەوەی كە جێگەی سەرنجە بۆ ئێمەی كورد كە خۆمان بەبەشێك لە لەهجەی باكووری ئێران دەزانین و ماددەكان بەباوە گەورەی خۆمان داده‌نێین ئەوەیە كەئایا ئەم داستانە بۆ ئێمە نەتەوەییە یان ئەخلاقی؟! بێگومان ئەم داستانە بۆ ئێمە ئەخلاقییە بەمانەی ئەوەی كە بەگژاچونەوەی زولم و زۆربووه‌، چونكە هەردوولا هەر یەك رەگەز بوون كەئەویش رەگەزی ماد بووه‌، بەڵام ئایا بەكوشتنی ئیژده‌هاك كاوە توانی خۆی حوكمی ماد بكات, ئایا توانی ئیمپراتۆری ماد بپارێزێت؟ بەدڵنیاییەوە نەخێر، بەكوشتنی ئیژدهاك مادەكان بۆهەتا هەتایە كۆتاییان پێهات وەحەخامەنشیەكان كەلەهجەی باشووری ئێرانە ئەو هەلەیان قۆستەوەو لەژێر ركێفی ماددەكان دەرچوون.

لەساڵی 550ی پێش زاینەوە مادەكان كۆتاییان پێ هات و حەخامەنشینەكان هاتنە سەردەورو پایتەختی ماددەكان كەهەم دماوەند بووە هەم هەگمەتانا داگیركران و بەتاراج بران، توڵەی دەیان سالەیان لەمادەكان كردەوە، كۆرشی گەورە بوویە یەكەم پادشای بەهێزی دەوڵەتی حەخامەنشیەكان، حەقی خۆیەتی كەحەخامەنشیەكان و پاشماوەكانیان كە پارسەكانن جەژن و ئاهەنگ بگێڕن و ئاگر بكەنەوە، چونكە دوای چەندین سەدە توانیان بگەنە ئاواتی خۆیان و كۆتایی بەماددەكان بهێنن. هەرلەم سۆنگەیەوە بوو كە رەزا شا و كورەكەی زۆر گرنگیان دەدا بەو تێكەڵ كردنە وەبەومەبەستەش هانی هونەرمەندان ونوسەرانیان دەدا كەئەو ڕۆژە بەرز ڕابگرن.

ئەوەی جێ سەرسوڕمانە ناسیۆنالیزمی كوردی و هەندێك گێلە موسوڵمان گۆرانییەكی حەسەن زیرەك دەكەنە شاهنامەی فیردەوسی!! و لەورۆژەدا چەندین جار لێی دەدەن بێ ئاگا لەەوەی كە دێڕێكی لێ سانسۆر كراوە كەئەویش ئەوەیە: (بەفەرمانی شاهنشاە ئاریامیهر ئەمرۆژە ساڵی تازەیە نەورۆزە هاتەوە) كەوابێت بەفەرمانی حمە رەزا شاه گۆرانیەكەی وتووە!، نەوررۆز وەك ئەوەی كە رۆژێكی نوێیە لە سەری سالی گەلانی ئیران و دیجلەو فوراتدا بەدرێژایی هەزاران ساڵ یاد كراوەو باس كراوە تا بۆتە بەشیك لە فەرهەنگی گەلانی ئیران.

بەلام وەك ئەوەی كە تێكەل بكریت لەگەل ئاگرو كاوەی ئاسنگەر هیچ بنەمایەكی زانستی نیە و پێش هەموو كەس ئەبێت كورد خۆی دور لی بگرێت چونكە هیچ گەلیگ نیە لە دونیادا ئەوەندە سادە بێت بۆ نەمانی باوە گەورەی خۆی رەقس وسەما بكەن!.

عیرفان عەلی عبدالعزیز

ڕابەری گشتی بزوتنەوەی ئیسلامی

بابەتی دواتر

“نەرێت و ڕووانینـە هەڵەکـانی ئێمە بۆ کاتی پرسە “

“نەرێت و ڕووانینـە هەڵەکـانی ئێمە بۆ کاتی پرسە “ دیاری حمەامین حمەساڵح نەوڕۆڵی “ لەژێر …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *